НИЙГЭМ

Зургаа болон найман нэрийн хүнсний дэлгүүр ажиллуулах зөвшөөрөл авахын тулд ойролцоогоор гурван сар  (2 сар 26 хоног) зарцуулж байгаа талаарх гомдол, хүсэлтээ иргэн 2025 оны арван хоёрдугаар сард Улсын Их Хурлын даргад ирүүлжээ. Ийм хүсэлт, гомдол, мэдээлэл Н.Учрал даргад цөөнгүй ирдэг талаар Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг танилцуулах үеэрээ С.Тэнгис зөвлөх дурдсан юм.Чөлөөт өрсөлдөөнийг дэмжиж, аливаа төрлийн бизнесийг чөлөөтэй эрхэлж, төрийн зөвшөөрөл олгох, сунгахтай холбоотой дарамтыг бууруулж, чөлөөлөх зорилго бүхий Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн бусад хуулийн төслийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгээс дөрөв дэх хэлэлцүүлгээ өнөөдөр (2026.03.06) зохион байгуулав. “Зөвшөөрлийн тухай хуулийн хэрэгжилт, цаашид анхаарах асуудал, шийдэл” сэдэвт энэ удаагийн хэлэлцүүлэгт нийслэлд үйл ажиллагаа явуулж байгаа иргэн, аж ахуй нэгж, бизнес эрхлэгчид, мэргэжлийн холбоодын төлөөлөл оролцлоо.Улсын Их Хурлын гишүүн, ажлын хэсгийн ахлагч Д.Энхтүвшин хэлэлцүүлгийн нээж үг хэлэв. Улсын Их Хурлын дарга Н.Учрал, Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Ганхуяг, Б.Заяабал нар 2025 оны арван хоёрдугаар сарын 17-ны өдөр Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай болон бусад хуулийн төслүүдийг өргөн мэдүүлсэн. Улсын Их Хурал 2025 оны намрын ээлжит чуулганы хугацаанд дээрх төслүүдийг хэлэлцэхийг дэмжээд, хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийг байгуулсан болохыг дурдсан. Зөвшөөрлийн тухай хуулийг шинэчилж, 2023 оны нэгдүгээр сарын 01-ний өдрөөс мөрдөж эхэлснээс хойш ололт, дэвшил ч бий, дахин сайжруулах асуудлууд ч цөөнгүй байгааг ажлын хэсгийн ахлагч хэлэлцүүлгийн эхэнд дурдав. Энэ удаагийнх ажлын хэсгээс зохион байгуулж буй дөрөв дэх хэлэлцүүлэг болохыг онцолсон.Өнөөдөр нийслэлээс олгож буй зөвшөөрөл, Зөвшөөрлийн тухай хуулийн хэрэгжилтийн талаарх нийслэл дэх нөхцөл, цаашид анхаарах асуудал, шийдлийн талаар хэлэлцэхээр холбогдох талууд өргөн бүрэлдэхүүнтэйгээр цуглаад буйг хэлсэн. Тухайлбал, нийслэлийн удирдлагууд, Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар, Улаанбаатар хотын Захирагчийн ажлын алба, Нийслэлийн Боловсролын газар, Нийслэлийн Нийтийн тээврийн бодлогын газар, Хот байгуулалт, хотын стандартын газар, Нийслэлийн Газар зохион байгуулалтын алба, Нийслэлийн Байгаль орчны газрын төлөөлөл оролцож байгаа юм. Мөн Нийслэлийн Эрүүл мэндийн газар, Хүнс, хөдөө аж ахуйн газар,  Онцгой байдлын газар, Цагдаагийн удирдах газар болон дүүргүүдийн Хүнс, худалдаа үйлчилгээний хэлтсийн дарга нар оролцож байгаа учраас холбогдох тодруулга, асуултаа нээлттэйгээр тавьж, дэлгэрэнгүй хариулт авах боломж байгааг онцоллоо.Үргэлжлүүлэн тэрбээр хэлэлцүүлгийн хөтөлбөр, дэгийг танилцуулснаар хэлэлцүүлэг эхэлсэн. Улсын Их Хурлаар хэлэлцэж буй Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн талаар Улсын Их Хурлын даргын Засаглал, цахим бодлогын зөвлөх С.Тэнгис танилцуулав. Эхлээд тэрбээр бизнесийн орчныг чөлөөлөх, эдийн засгийг тэлэх зорилготой Улсын Их Хурлын даргын “Чөлөөлье” санаачилгын талаар танилцуулсан. Энэ хүрээнд Зөвшөөрлийн тухай хууль болон бусад хууль, дүрэм, журамд зохих өөрчлөлтүүдийг оруулахаар ажиллаж буйг дурдав. Улсын Их Хурлын дарга Н.Учрал Төрийн хэмнэлт, бүтээмжийн зөвлөлийн даргаар ажиллаж байх үедээ бизнес эрхлэгчид, төрийн байгууллагуудтай олон хэлэлцүүлэг зохион байгуулсан байна. Үр дүнд бизнес дэх төрийн оролцооны хэлбэр, хязгаарыг нь тодорхой болгох шаардлагатай хэмээх дүгнэлтэд хүрчээ. Ингээд төрөөс бизнест оролцох оролцоог дөрвөн хэлбэрээр томьёолсон байна. Нэгдүгээрт, төрөөс аливаа төрлийн бизнесийн үйл ажиллагааг бүртгэх, удаах нь тодорхой төрлийн үйл ажиллагааг эрхлэх мэргэжлийн ур чадварыг нотлох байнгын зөвшөөрөл буюу лиценз байх нь оновчтой хэмээн томьёолжээ. Мөн нэг удаагийн зөвшөөрөл, дөрөв дэх нь хяналт шалгалт хийх зорилгоор төр бизнесийн үйл ажиллагаанд оролцох нь зохистой гэж үзсэн хэмээгээд тус бүрд нь дэлгэрэнгүй тайлбар хийсэн. 2023 оны нэгдүгээр сарын 01-ний өдрөөс хэрэгжиж эхэлсэн Зөвшөөрлийн тухай хууль нь зөвшөөрөлтэй холбоотой харилцаа, тогтолцоонд дэвшил болсон гэдгийг тэрбээр цохоод “Хамгийн том өөрчлөлт нь тухайн үед 1000 гаруй байсан зөвшөөрлийг бүлэглэн ангилах замаар цэгцэлж, 14 бүлгийн 371 зөвшөөрөл болгосон. Энэ нь 1000 гаруй зөвшөөрлийн хүрээнд тавигддаг үй олон төрлийн шаардлагыг эмхэлж, нэгтгэснээрээ бизнес эрхлэгч болон зөвшөөрөл олгож буй байгууллагуудын харилцааг хялбаршуулсан юм” гэв.Төрийн хэмнэлт, бүтээмжийн зөвлөл болон Зөвшөөрлийн зөвлөл хамтран холбогдох хууль тогтоомж, дүрэм, журмуудыг шүүж үзэхэд Зөвшөөрлийн тухай хуульд заагаагүй ч төрөөс бизнесийн үйл ажиллагаанд оролцож байгаа хэлбэрүүдийг тогтоосон байна. Иймд Зөвшөөрлийн тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангах, хуульд нийцээгүй асуудлуудыг цэгцлэхээр хууль болон журмаар давхардсан шаардлага тавьдаг, хуульд байхгүй ч яам эсвэл засаг захиргааны нэгжийн удирдлагын гаргасан нөхцөл, шаардлагаар олгож байгаа аливаа хэлбэрийн зөвшөөрлийг цуцлах үүрэг өгсөн байна. Хуульд нийцсэн зөвшөөрөл олгох харилцаануудыг хэвийн үргэлжлүүлсэн гэдгийг мөн тодотгосон. Үүний зэрэгцээ зөвшөөрөл олгох үйл явцын талаар судалж, дүн шинжилгээ хийсний үндсэн дээр Зөвшөөрлийн тухай хууль дахь холбогдох зохицуулалтуудыг нягтлан, нийцүүлэх шаардлага үүссэн гэв.Зөвшөөрөл авах хугацаа удаж байгаа шалтгаануудын нэг нь зөвшөөрөл хүсэгч талаас материалаа бүрэн, шаардлага хангахуйц хэлбэрээр бүрдүүлээгүйгээс болдог гэдгийг хэлж байв. Нөгөө талаас төрийн албан хаагчдын ажлын ачаалал буюу зөвшөөрөл олгох үйл явцтай холбоотой хүний оролцоо их байгаа учраас үүнийг шийдвэрлэж, технологийн дэвшлийг ашиглах шийдлийг нэвтрүүлэх нь зүйтэй хэмээн үзэж буйг танилцуулгадаа дурдсан юм.Үргэлжлүүлэн тэрбээр энэ төрлийн харилцааг Монгол Улсад нэвтрүүлж болохуйц хамгийн оновчтой хувилбараар зохицуулсан Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын жишээг танилцуулж, дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөв.“Чөлөөлье” санаачилга болон бусад улс орны туршлага, манай нөхцөл, эрх зүйн орчны онцлогт үндэслээд Улсын Их Хурлын дарга Н.Учрал Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай болон бусад хуулийн төслүүдийг Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Заяабал, Х.Ганхуяг нарын хамтаар боловсруулж, өргөн мэдүүлжээ.Төсөлд, нэг удаагийн шинжтэй, эрсдэлийн түвшин багатай үйл ажиллагааг мэдэгдлээр эрхлэх зохицуулалтыг тусгасан байна. Энэ нь зөвшөөрлийн явцын хяналтыг сайжруулж, явцын хяналтаар зөвшөөрөл эзэмшигчийн үйл ажиллагаа зөрчилгүй тохиолдолд шууд сунгадаг байх нөхцөлийг бүрдүүлэх ач холбогдолтой аж. Түүнчлэн бизнес эрхлэгчдийг хамгаалах, төрийн үйл ажиллагааг тодорхой болгох, нийтийн эрх ашгийг хангах, хамгаалахаар тавигдах хяналт шалгалтыг хийх зэрэг холбогдох шаардлагын хүрээнд Зөвшөөрлийн бүртгэл, мэдээллийн нэгдсэн санг байгуулах нь зүйтэй хэмээн холбогдох зохицуулалтыг тусгажээ. Аливаа төрлийн бизнес эрхлэх үйл ажиллагааг чөлөөтэй болгох ч нөгөө талдаа иргэний эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах болон Үндсэн хуулиар хүлээсэн иргэнээ хамгаалах үүргийнхээ хүрээнд аливаа бизнесийн үйл ажиллагаа холбогдох стандарт, норм, шаардлагуудыг хангаж буй эсэхэд төр хяналт тавих ёстойг онцлон дурдав.Ямар нэг зөрчилгүй тохиолдолд зөвшөөрлөө сунгуулах гэж материал бүрдүүлэн, хугацаа зарцуулахгүйгээр шууд сунгалтаа хийж хялбаршуулахаар холбогдох зохицуулалтыг төсөлд тусгажээ. Тусгай зөвшөөрлийн хугацааг 5 жилээс 10 жил, энгийн зөвшөөрлийг 3 жилээс 5 жил болгосноор зөвшөөрлийн харилцаа илүү хялбаршуулах ач холбогдолтой гэж тооцсон байна. Гэхдээ салбарын онцлогоос хамаарч хугацааг өөрөөр заах боломжтой бөгөөд энэ тохиолдолд тусгайлсан хууль дахь онцолсон зохицуулалтыг дагаж мөрдөнө гэдгийг тайлбарлаж байсан.Улсын Их Хурлын дарга Н.Учралын “Чөлөөлье” санаачилгын хүрээнд бизнес эрхлэх орчныг тэлэх зорилгоор зөвшөөрлийн тоог цөөлж байгааг онцоллоо. 250 тусгай зөвшөөрлийг 205, энгийн зөвшөөрлийг 134 болгох юм байна. Зарим тусгай зөвшөөрлийг энгийн зөвшөөрөл болгож байгааг мөн дурдсан. Тусгай болон энгийн 20 зөвшөөрөл хасагдаж, 10 зөвшөөрлийг мэдэгдэл болгож байгаа юм байна. Мэдэгдлээр эрхлэх үйл ажиллагаа 21 болж байгаа бөгөөд нийслэл, дүүргээс зөвшөөрөл олгодог үйл ажиллагаа зонхилж байгааг С.Тэнгис зөвлөх мэдээллээ.  Зөвшөөрөл олгодог байгууллагууд Зөвшөөрлийн бүртгэл, мэдээллийн нэгдсэн санд олгож буй бүх зөвшөөрлөө оруулах ёстой бөгөөд license.mn төрийн үйлчилгээний нэгдсэн систем, e-mongolia.mn, eservice.ulaanbaatar.mn платформуудаар зөвшөөрлийн хүсэлтийг авч шийдвэрлэх юм байна.Зөвшөөрөл олгох үйл явцын тухайд цаасан материал бүрдүүлээд, хуучин хэлбэрээр явбал 30-365 хоног шаарддаг байсан бол системүүдийг ашигласнаар бүрдүүлбэрийн тоо цөөрч, хүний оролцоо бага учир хугацаа эрс богиносож, шуурхай шийдвэрлэх нөхцөл бүрдэх аж.Төсөлд тусгагдсан онцлох ээлжит зохицуулалт нь Зөвшөөрлийн зөвлөл бөгөөд бүрэлдэхүүн, харьяаллыг нь шилжүүлж, бизнес эрхлэгчдэдээ ээлтэй хэлбэрээр үйл ажиллагаа явуулах нөхцөлийг бүрдүүлэх юм байна.Ийнхүү Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн талаар танилцуулгын дараа Нийслэлийн Засаг даргын эдийн засгийн хөгжил, дэд бүтцийн асуудал хариуцсан нэгдүгээр орлогч Т.Даваадалай Зөвшөөрлийн тухай хуулийн хэрэгжилтийн талаарх нийслэл, дүүргүүдийн нэгдсэн танилцуулгыг хийлээ.Нийслэлийн нутаг дэвсгэр дэх захиргааны 40 байгууллагаас нийтдээ 606 нэр төрлийн үйлчилгээг иргэн, хуулийн этгээдэд үзүүлдэг байна. Тусгай болон энгийн зөвшөөрөл олгож буй 39, аж ахуй болон үйл ажиллагааны бүртгэлийн 80, бичиг баримтын 487 үйлчилгээг үзүүлдэг байна. 336 үйлчилгээ буюу 55.4 хувийг цахим хэлбэрээр, 270 буюу 44.6 хувийг биечлэн буюу уламжлалт хэлбэрээр үйлчилгээ үзүүлж байна.Үргэлжлүүлэн тэрбээр нийслэлээс үзүүлж буй зөвшөөрлийн үйл ажиллагааны талаар танилцуулав. Нийслэл дүүргийн хэмжээнд найман байгууллагын 27 нэр төрлийн тусгай, дөрвөн байгууллагын 12 нэр төрлийн энгийн, нийт 39 нэр төрлийн зөвшөөрлийг олгож байгаа аж. Тусгай зөвшөөрлийг 2-10 бичиг баримтын бүрдэлтэй, 1-4 үе шаттайгаар, 10-30 хоногийн шийдвэрлэж байгаа гэлээ. Энгийн зөвшөөрлүүдийг дунджаар 10 хүртэлх бичиг баримтын бүрдэлтэйгээр, 6 хүртэлх үе шаттайгаар, 30 хоногийн дотор шийдвэрлэж байгаа талаар танилцуулсан. Үргэлжлүүлэн тэрбээр зөвшөөрлийн үйлчилгээг зохицуулж буй эрх зүйн баримт бичгүүд, зохицуулалтын талаар  дэлгэрэнгүй танилцуулсан. Мөн зөвшөөрөл олгож буй үйл ажиллагааны цахимжилтын талаар мэдээлэл өгөв. Нийслэлээс үзүүлж буй 39 нэр төрлийн зөвшөөрлөөс 8 байгууллагын 21-ийг e-mongolia.mn, ulaanbaatar.mn, tzmoh.gov.mn, e-gazar.mn, e-barilga.ub.gov.mn, license.mn зэрэг цахим системээр үзүүлж байгаа нь 53.8 хувь аж. Зөвшөөрлийн нэгдсэн license.mn цахим системд нийслэлээс олгосон нийт 2,642 зөвшөөрлийн мэдээллийг нээлттэй байршуулаад байгаа юм байна.Нийслэл дүүргээс үзүүлж буй аж ахуйн үйл ажиллагааны бүртгэлийн үйлчилгээний мэдээллийг өнөөдрийн хэлэлцүүлэгт оролцогчдод тэрбээр танилцууллаа. Нийслэл, дүүргээс нийт 80 бүртгэлийн үйлчилгээг үзүүлж байна. Үүнээс худалдаа, үйлдвэрлэл, үйлчилгээний 74 нэр төрлийн үйл ажиллагаа, дүгнэлт, акт, тодорхойлолтын  зургаан нэр төрлийн үйлчилгээ байдаг аж.Худалдаа, үйлдвэрлэл, үйлчилгээний чиглэлээр худалдаа; хоол үйлдвэрлэл; ахуйн үйлчилгээ; зочлох үйлчилгээ; чийрэгжүүлэх, бялдаржуулах үйлчилгээ; авто үйлчилгээ; тоглоомын төв; соёл урлагийн үйлчилгээ; үйлдвэрлэл гэсэн есөн чиглэлийн бүртгэлийн үйлчилгээ байдаг юм байна.Нийслэлийн Засаг даргын холбогдох захирамжаар 74 нэр төрлийн худалдаа, үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхлэх зөвшөөрлийн шинжтэй батламж болгох үйлчилгээг хүчингүй болгож, бүртгэлийн тогтолцоонд шилжүүлсэн байна. Тус захирамжаар нийслэлийн нутгийн захиргааны байгууллагаас хуулиар зөвшөөрөл авахыг шаардсанаас бусад бүх төрлийн аж ахуйн үйлчилгээ, үйл ажиллагааг хууль тогтоомж, стандарт, шаардлагад нийцүүлэн зөвхөн татварын албанд бүртгүүлсний үндсэн дээр нийслэлийн нутаг дэвсгэрт чөлөөтэй эрхлэх нөхцөл боломжийг 2022 оны нэгдүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн бүрдүүлэхийг нийслэлийн бүх шатны байгууллагын албан хаагчдад үүрэг болгосон гэв. Энэхүү арга хэмжээг авч хэрэгжүүлж, бизнес үйлчилгээ эрхлэх бүртгэлийн системийг нэвтрүүлснээр бүрдэлийг цөөлж, баталгаажуулах гарын үсгийг цөөлсөн гэв. Аж ахуйн үйл ажиллагааны бүртгэлийн үйлчилгээний явц шийдвэрлэлтийн хугацааны талаар танилцуулсан. Иргэн, аж ахуйн нэгж ulaanbaatar.mn цахим системээр бүртгүүлэх хүсэлтээ илгээх бөгөөд төрд байгаа мэдээллийг “Хур” системээс татаж, галын аюулгүй байдлын дүгнэлт, хог тээврийн гэрчилгээ, камерын стандартыг хангах чиглэлээр санал гаргах зэрэг бичиг баримтыг үйлчилгээ хариуцсан байгууллагууд тус системд оруулж, бичиг баримт бүрдсэн тохиолдолд үйлчилгээ эрхлэх бүртгэлийг QR код үүсгэж шууд бүртгэдэг болсон байна.Шийдвэрлэлтийн хугацааны хувьд бичиг баримтын бүрдлээс шалтгаалж 5-45 хоног зарцуулж байгаа гэв. Цаашид төрийн үйлчилгээний хүнд суртал, шат дамжлагыг бууруулах тодорхой үйл ажиллагааг нийслэлийн хэмжээнд зохион байгуулж, зөвшөөрлийн үйлчилгээг “Онлайн бизнес төв” бүртгэлийн үйлчилгээний зарчмаар үзүүлж, төрийн байгууллага хоорондын уялдаа холбоог сайжруулах, шийдвэрлэлтийн хугацааг багасгах, үйл ажиллагааг чөлөөтэй эрхлэх боломжийг бүрдүүлэх үйл ажиллагааг үе шаттайгаар зохион байгуулж ажиллаж байгаа гэлээ.Ийнхүү Улсын Их Хурлаар хэлэлцэж буй Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай болон бусад хуулийн төслүүд болон Зөвшөөрлийн тухай хуулийн хэрэгжилтийн талаарх нийслэл, дүүргүүдийн нэгдсэн танилцуулгын дараа хэлэлцүүлэгт оролцогчид асуулт асууж, хариулт авахын зэрэгцээ одоогийн нөхцөл байдал, хуулийн төсөлд тусгах санал, шийдлийн талаар хэлэлцүүлэг өрнүүлсэн юм.Нийслэлд үйл ажиллагаа явуулж байгаа иргэн, аж ахуй нэгж, бизнес эрхлэгчид, мэргэжлийн холбоодын төлөөллийг оролцуулсан “Зөвшөөрлийн тухай хуулийн хэрэгжилт, цаашид анхаарах асуудал, шийдэл” сэдэвт цуврал хэлэлцүүлэг өндөрлөж, Улсын Их Хурлын гишүүн, ажлын хэсгийн ахлагч Д.Энхтүвшин хэлэлцүүлгийн хааж, үг хэлэв.Монгол Улсын Их Хурлын даргын 2026 оны 01 дүгээр сарын 14-ний өдрийн 22 тоот захирамжаар Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн бусад хуулийн төслийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсэг төслийг энэ хаврын ээлжит чуулганаар батлуулахаар ажиллаж байгаа бөгөөд Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн бусад хуулийн төслийн талаарх иргэн, хуулийн этгээдийн саналыг 2026 оны 04 дүгээр сарыг дуустал D.parliament болон цахимаар (QR), албан бичгээр, Засгийн газрын Иргэд, олон нийттэй харилцах 11-11 төвөөр нээлттэй хүлээн авч байгааг тэмдэглэв.Энэхүү хуулийн төслийн үзэл баримтлал, зорилго нь чөлөөт өрсөлдөөнийг дэмжиж, аливаа төрлийн бизнесийг чөлөөтэй эрхэлж, төрийн зөвшөөрөл олгох, сунгахтай холбоотой дарамтыг бууруулж, чөлөөлөхийн сацуу хүн амын эрүүл мэнд, нийтийн ашиг сонирхол, үндэсний аюулгүй байдлыг хамгаалж хяналтаа тавих байдлаар төрийн бизнес дэх оролцоог зохистой түвшинд байлгах гэдгийг ажлын хэсгийн ахлагч хэллээ. Хууль тогтоомж хэлбэрэлтгүй нэг мөр хэрэгждэг, хэнийг ч үл ялган ижил тэгш үйлчилдэг байх зарчмын үүднээс Зөвшөөрлийн тухай хуулийн зохицуулалтыг тодорхой болгож, хууль тогтоомжийн уялдааг хангахаар 90 орчим хуулийг өөрчлөхөөр төслүүдийг Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлснийг хэлэлцэж байгааг дурдав. Ажлын хэсгээс төслүүдийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх хүрээнд хийж буй судалгаа, цуврал хэлэлцүүлгийн явцад хууль тогтоомж дахь зохицуулалтаас гадна хэрэгжилтийг онцгой анхаарч, холбогдох талууд хянан шалгаж байхын чухлыг тэмдэглэв. Иймд өдгөө Улсын Их Хурлаас хэлэлцэж буй хуулийн төслөөс гадна дахиад цөөнгүй хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулан сайжруулах шаардлага бий гэж үзэж буйгаа Улсын Их Хурлын гишүүн, ажлын хэсгийн ахлагч Д.Энхтүвшин хэллээ. “Зөвшөөрлийн тухай хуулийн хэрэгжилт, цаашид анхаарах асуудал, шийдэл” сэдэвт цуврал хэлэлцүүлэг дараа дараагийн салбарын хүрээнд ирэх сарын эхэн хүртэл үргэлжлэх төлөвлөгөөтэй байгааг энэ үеэр дуулгав.Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн бусад хуулийн төслийн талаарх саналуудаа дөрөвдүгээр сарын 01-ний өдрийг хүртэл цахимаар болон бусад хэлбэрээр нээлттэй өгч, хамтран ажиллахыг уриалав. Ажлын хэсэг төслийн талаар ирүүлсэн санал бүрийг судалж, томьёолж хуулийн төсөлд тусгах, мөн зохих саналуудыг тусган Засгийн газарт чиглэл өгөх Улсын Их Хурлын тогтоол боловсруулж, батлуулах төлөвлөгөөтэй байгаа гэв. Үр дүнд нь хуулийн хэрэгжилтийг хангах, нэр томьёог жигдлэн, нэг мөр ойлгомжтой болгох, үйл явцыг цахимжуулах, хүнд суртал багасгах боломж байна хэмээн тооцож байгаа аж хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээллээ.

Жендэрийн үндэсний хорооны 2026 оны анхны хуралдаан өнөөдөр /2026.03.06/ боллоо. Монгол Улсын Ерөнхий сайд, Жендэрийн үндэсний хорооны дарга Г.Занданшатар хуралдаанд оролцож жендэрийн бодлогын үр дүн, нөхцөл байдал, ирээдүйн зорилтын талаар танилцууллаа. Монгол Улсын жендэрийн үзүүлэлт сүүлийн жилүүдэд олон улсын хэмжээнд ахиж байгааг Ерөнхий сайд онцоллоо. Тухайлбал, Дэлхийн эдийн засгийн форумын “Жендэрийн ялгаатай байдлын индекс”-ээр Монгол Улс 2024 онд 85 дугаарт байсан бол 2025 онд 65 дугаарт эрэмбэлэгдэж, 20 байраар урагшилжээ. Энэ үзүүлэлтээр Зүүн Ази, Номхон далайн бүсэд Монгол Улс тавдугаарт эрэмбэлэгдэж байна. Олон улсын парламентын холбооны судалгаагаар Монгол Улс парламент дахь эмэгтэйчүүдийн оролцооны үзүүлэлтээр өмнөх жилүүдээс 30 байр ахиж, 98 дугаарт эрэмбэлэгдсэн. Эмэгтэйчүүдийн улс төрийн оролцоог дэмжих зохицуулалтыг сонгуулийн хуульд үе шаттай тусгаж ирсний үр дүнд одоогийн парламентад 32 эмэгтэй гишүүн сонгогдсон.Монгол Улсын нийт хүн амын 51 хувийг эмэгтэйчүүд бүрдүүлж байна. Гэвч ажиллах хүчнээс гадуурх хүн амын 62 хувийг эмэгтэйчүүд эзэлж байгаа юм. Эмэгтэйчүүдийн хөдөлмөрийн оролцооны түвшин эрэгтэйчүүдээс 16.2 хувиар бага байгаа нь анхаарах ёстой асуудал. Мөн эмэгтэйчүүдийн дундаж цалин эрэгтэйчүүдээс 19 орчим хувиар бага байна. Засгийн газар эмэгтэйчүүдийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих, ажлын байрны тэгш боломжийг хангах бодлогын хүрээнд Хүүхэд асрах чөлөөтэй ээжүүдийн ажлын байрны баталгааг хангах, хөдөлмөрийн зах зээлд буцаж ороход нь дэмжлэг үзүүлэх “Returnship” хөтөлбөрийг хувийн хэвшилтэй хамтран хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байгааг Ерөнхий сайд хэллээ.  Жендэрийн асуудал зөвхөн эмэгтэйчүүдийн тухай биш бөгөөд эрэгтэйчүүдэд тулгамдаж буй асуудлыг бодлогын хэмжээнд анхаарах цаг болсныг олон тоо баримт харуулж байгааг зөвлөлийн гишүүд хэлэв. Бакалаврын түвшний сургалтын нийт оюутнуудын ердөө 38 хувийг эрэгтэйчүүд эзэлж байна. Мөн сургууль завсардсан болон завсардах эрсдэлтэй хүмүүсийн 72 хувь нь эрэгтэйчүүд байгаа юм. Эрүүл мэнд, боловсрол зэрэг нийгмийн үйлчилгээний салбаруудад эрэгтэйчүүдийн оролцоо буурсаар байна. Малчин залуусын амьдралд тулгарч буй сорилт, ганц бие залуусын талаар Монгол Улсын сайд, Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга, Жендэрийн үндэсний хорооны орлогч дарга С.Бямбацогт “Хүн амын хөгжлийн бодлого буюу залуусын асуудал” сэдвийн хүрээнд илтгэл тавилаа. Хуралдаанаар Жендэрийн үндэсний хорооны 2026 оны үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг баталж, хэрэгжилтийг хангаж ажиллахыг үндэсний хорооны гишүүдэд даалгалаа. Төлөвлөгөөнд эдийн засгийн хүрээнд жендэрийн тэгш боломж, тэгш оролцоог дэмжих, жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах үндэсний тогтолцоог хөгжүүлэх зэрэг зорилтын хүрээнд 70 гаруй үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэхээр тусгалаа. 

Хүүхдийн төлөө үндэсний зөвлөлийн 2026 оны анхдугаар хуралдаан боллоо. Хуралдаанаар Засгийн газраас гэр бүлийг дэмжих чиглэлээр баримталж буй бодлогын талаар мэдээлэл сонсож, 2025 оны үйл ажиллагааны тайланг хэлэлцэж, энэ оны үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг баталлаа.2025 оны 1-р сараас сум, баг, хороо болгонд нийгмийн ажилтан ажиллуулж эхэлсэн. Үүний үр дүнд хүүхэд хамгааллын үйлчилгээнд хамрагдсан хүүхдийн тоо 52.8 хувиар, хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдийн тоо 24.9 хувиар, хараа хяналтгүй хүүхдийн тоо 52.8 хувиар, түр хамгаалах байр, нэг цэгийн үйлчилгээний төвөөр үйлчлүүлсэн хүүхэд 45.6 хувиар буурчээ. Улсын хэмжээнд хүүхэд хохирсон гэмт хэрэг өнгөрсөн оноос 18.2 хувиар, хүүхэд холбогдсон гэмт хэрэг 17.3 хувиар буурсан байна.Ерөнхий сайд, Хүүхдийн төлөө Үндэсний зөвлөлийн тэргүүн Г.Занданшатар “Хүүхэд, гэр бүлийн бодлогын хэрэгжилтийг илүү цэгцтэй, стандарттай, хариуцлагатай болгох нь Засгийн газрын “Цэгцрэх хөдөлгөөн”-ий нэг чухал хэсэг юм. Тиймээс гэр бүлийн боловсрол, дэмжлэгийн тогтолцоог бэхжүүлэх зорилгоор Засгийн газраас “Гэр бүлийн хөгжлийг дэмжих тухай” хуулийн төслийг боловсруулж, УИХ-аар батлуулахаар ажиллаж байна. Бодлого батлаад орхихгүй, бодитой үр дүн гаргах ёстой” гэв.Хуралдаанаар хүүхдийн зуслангийн бүсийн аюулгүй байдлыг сайжруулалт, зөвшөөрөл олгох, хяналт тавих тогтолцоог боловсронгуй болгох шаардлага тулгараад байгааг Хүүхдийн төлөө Үндэсний зөвлөлийн гишүүд хөндөн ярилаа. Тиймээс хүүхдийн зуслангийн чиглэлээр дагнан тогтвортой үйл ажиллагаа явуулж байгаа байгууллага, аж ахуйн нэгжийг өмчийн хэлбэр үл харгалзан газрын төлбөрөөс чөлөөлүүлэх, хагас хувьсах зардал олгох асуудлыг судалж танилцуулахыг салбарын сайд болон ажил хариуцсан хүмүүст үүрэг болголоо. Мөн хүүхдийн зуслан чиглэлийн тээвэр, зам харилцааг сайжруулахад хөрөнгө оруулалтаар дэмжих, зуслангийн бүсэд ахуйн хэрэгцээний зориулалтаар газар өмчлүүлэхгүй байхыг бүх шатны Засаг дарга нарт үүрэг болголоо.Хүүхдийн эсрэг хүчирхийллийн 70 гаруй хувь нь гэр бүлийн орчинд үйлдэгдэж байна. Тиймээс 2026 онд гурван чиглэлээр онцгой анхаарч ажиллах шаардлагатайг Ерөнхий сайд, Хүүхдийн төлөө Үндэсний зөвлөлийн тэргүүн Г.Занданшатар онцоллоо. Нэгдүгээрт, Хүүхэд хамгааллын бодлогын хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх, хүчирхийллээс урьдчилан сэргийлэх , илрүүлэх, хамгаалах, сэргээн засах нэгдмэл тогтолцоог илүү үр дүнтэй болгож, цэгцлэхийг сануулав. Хоёрдугаарт, гэр бүлийн хөгжлийг дэмжих бодлогыг өргөжүүлэх хүрээнд 2026 оныг “Хүүхэд, гэр бүлийг хөгжлийг дэмжих жил” болгон зарлаж, үндэсний хэмжээний аян, эцэг эхийн чадавх бэхжүүлэх, хөтөлбөрүүдийг улс даяар хэрэгжүүлнэ. Гуравдугаарт, хүүхдэд аюулгүй, хүртээмжтэй орчныг бүрдүүлж, боловсрол хөгжлийн байгууллагуудын стандарт, үйлчилгээний чанарыг үе шаттай сайжруулах ажлуудыг хэрэгжүүлэхийг даалгав.

Улсын Их Хурлын даргын 2025 оны 523 дугаар захирамжаар Боловсрол, шинжлэх ухааны асуудлаар санал, дүгнэлт гаргах, холбогдох хууль тогтоомжийн төсөл боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсэг байгуулагдсан. Энэ хүрээнд Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ундраа /2026.02.26/ Хөвсгөл аймгийн Баянзүрх сумын ерөнхий боловсролын сургуулийн нөхцөл байдалтай танилцаж, сургуулийн орчинд үнэлгээний баг ажиллууллаа.Тус сургууль 2017 онд ашиглалтад орсон бөгөөд барилга угсралтын явцад тухайн орчны хөрсний онцлог, цэвдгийн нөхцөлд тохирсон төлөвлөлт хангалтгүй хийгдсэнээс шалтгаалан барилгад цууралт үүсэж, сургалт, боловсролын үйл ажиллагааг хэвийн явуулах боломжгүй болжээ.Дээрх нөхцөл байдалтай холбогдуулан 900 гаруй сурагчийг стандартын шаардлага хангасан орчинд сурч, боловсрох боломжоор хангах чиглэлээр шинжлэх ухааны үндэслэлтэй зөв шийдэл боловсруулах талаар ажлын хэсэг анхааран ажиллаж байна гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээллээ.

Чингэлтэй дүүргийн 1 дүгээр хорооны нутаг дэвсгэрт байрлах нийслэлийн Ерөнхий боловсролын 23 дугаар сургуулийн усан бассейн бүхий спорт заалны барилга угсралтын ажил дуусаж, улсын комисс хүлээн авлаа. Нийслэлийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар баригдсан энэхүү барилга нь тэнхлэгээрээ 34 х 36 метр хэмжээтэй, нийт 2448 м.кв талбай бүхий хоёр давхар барилга юм. Нэгдүгээр давхартаа олон улсын стандартад нийцсэн 25м х 8.8м хэмжээтэй усан бассейн, багшийн болон эмчийн өрөө, эрэгтэй, эмэгтэй хувцас солих өрөө, шүршүүр, ариун цэврийн өрөө, техникийн зориулалтын өрөөнүүдийг иж бүрнээр нь барьсан.Хоёрдугаар давхрын спорт заал нь олон улсын стандартад нийцсэн шал, гэрэлтүүлэг, тоног төхөөрөмжөөр бүрэн тоноглогдсон. Ингэснээр сурагчид стандартад нийцсэн, тохилог орчинд суралцаж, усан спортоор хичээллэх боломж бүрдэж байна. Мөн усан бассейны усыг зориулалтын шүүлтүүрийн систем болон робот цэвэрлэгч ашиглан тогтмол цэвэрлэж, ариун цэвэр, эрүүл ахуйн шаардлагыг ханган ажиллуулж байгаа онцлогтой. Тус бүтээн байгуулалтыг “Гэрэлтжин” ХХК гүйцэтгэж, нийслэлийн Хөрөнгө оруулалтын газар захиалагчийн техник хяналтыг хэрэгжүүлэн ажиллалаа.

Монгол Улсын Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг болох Усны газар болон БНЭУ-ын Kalpataru Projects International Limited (KPIL) компани Монгол Улсад хэрэгжүүлэх усны томоохон төслүүдэд хамтран ажиллахаар санамж бичиг байгуулсан. Энэхүү хамтын ажиллагааны хүрээнд стратегийн ач холбогдол бүхий Туул усан цогцолбор төслийг хэрэгжүүлэх бэлтгэл ажлууд үе шаттай үргэлжилж байна.Эхний ээлжид төслийн байршлыг сонгох урьдчилсан судалгааг гүйцэтгэж, геологи, газрын хэлбэршил, ус хуримтлуулах боломж зэрэг үндсэн шалгууруудаар харьцуулсан үнэлгээ хийсэн байна. Үүний үр дүнд хамгийн тохиромжтойд тооцогдсон гуравдугаар байршлыг сонгон, цаашдын нарийвчилсан судалгаа, зураг төслийн ажлыг тухайн цэгт төвлөрүүлэн хэрэгжүүлэхээр шийдвэрлэжээ. Мөн өнгөрсөн нэгдүгээр сард холбогдох байгууллагуудын уулзалтаар төслийн техник, эдийн засгийн үндэслэлийг түргэвчлэх, дараагийн үе шатны судалгаануудыг уялдаа холбоотой, цогц байдлаар боловсруулах шаардлагатайг онцлон, үүрэг чиглэл өгсөн юм.“Туул усан цогцолбор” нь гадаргын усыг хуримтлуулах шинэ эх үүсвэр бий болгох бөгөөд урьдчилсан судалгаагаар тус байгууламж 5,569 га ус хурах талбайтай, 50-100 сая шоо метр ус хуримтлуулах хүчин чадалтай байхаар тооцоологдсон. Далангийн урт 685.15 метр, өндөр 35.8 метр, хурдсын гүн 19.84 метр байх инженерийн үндсэн шийдэл нь нийслэлийн өсөн нэмэгдэх хэрэгцээг урт хугацаанд хангах боломж бүрдүүлнэ гэж үзэж байна.Төсөл хэрэгжсэнээр гадаргын усыг зохицуулалттайгаар ашиглах нөхцөл бүрдэж, гүний усны хэт ашиглалтыг бууруулна. Мөн үерийн урсцыг зохицуулах, үйлдвэрлэл болон эрчим хүчний салбарын усан хангамжийг нэмэгдүүлэх, улмаар нийслэлийн усны нөөцийн менежментийг илүү тогтвортой, олон тулгуурт бүтэцтэй болгох стратегийн ач холбогдолтой юм.

Нийслэлийн хэмжээнд сайжруулсан шахмал түлшний борлуулалтын ил тод байдал, хяналтын тогтолцоог сайжруулах хүрээнд гуравдугаар сарын 1-ний өдрөөс эхлэн зөвхөн Хотула аппликейшн болон иргэний үнэмлэх ашиглаж түлш худалдан авахаар болсон. Уг асуудлаар нийслэлийн Агаар, орчны бохирдолтой тэмцэх газрын дарга Д.Мөнхбаатараас тодрууллаа. Тэрбээр “Гуравдугаар сарын 1-нээс “Сайн” карт ашиглахыг зогсоож, түлш худалдан авахад зөвхөн Хотула аппликейшн болон иргэний үнэмлэх ашиглана. Хотула аппликейшнд “Тавантолгой түлш” гэсэн шинэ цэс нэмсэн. Ингэснээр иргэдэд илүү хялбар, ил тод, түргэн шуурхай үйлчилгээ үзүүлэх боломжтойгоос гадна айл өрх, иргэд түлшнийхээ хэрэглээг хянаж болно. Мөн ойролцоох борлуулалтын цэгүүд дэх түлшний нөөцийг харах, айл өрхүүд урьдчилсан захиалгаа өгөх боломжтой.Хотула аппликейшн ашигласнаар түлш зорилтод иргэдэд хүрч, давхар ашиглаж дамлан зарах зэрэг асуудлуудыг зогсооход тусална” гэлээ. Хэрэглэгчид Хотула аппликейшнийг гар утсандаа татан авч, бүртгэлээ хэрхэн баталгаажуулах зааврыг авахыг хүсвэл "Тавантолгой түлш" ХХК-ийн 7011-9400 болон Хотула аппликейшний 7272-9200 дугаарын утсанд хандаарай.

Нийслэлийн 16 мега төслийн нэг Эмээлт эко аж үйлдвэрийн паркийн дэд бүтцийн чухал бүрэлдэхүүн болох 24 МВт дулааны цахилгаан станц болон бохир ус цэвэрлэх байгууламжийн иж бүрэн зураг төсөл боловсруулах ажил үргэлжилж байна. Уг төслийг түлхүүр гардуулах нөхцөлөөр барьж байгуулах юм.  Нийслэлээс 2026 оныг “Бизнес эрхлэгчдийг дэмжих жил” болгон зарласантай холбогдуулан “Эмээлт эко аж үйлдвэрийн парк” ХК нь Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам болон Төвийн бүсийн хөнгөн үйлдвэрийн цогцолбор ТӨХК-тай хамтран төслийн бэлтгэл ажлыг эрчимжүүлж байна. Энэ хүрээнд эрх бүхий байгууллагаар магадлуулсан арьс шир боловсруулах үйлдвэрийн зураг төслийг нийслэлд үйл ажиллагаа явуулж буй арьс шир, ноос боловсруулах үйлдвэрүүдэд танилцуулж, хүлээн авах уулзалтыг зохион байгууллаа. Уг зураг төслийг танилцуулах нь үйлдвэрүүд өөрсдийн барилгын зураг төслөө боловсруулах, паркийн талбайд нүүн шилжих бэлтгэлээ хангах, үйлдвэрийн барилгажилтыг эхлүүлэх, хөрөнгө оруулалтын зардлыг бууруулах, цаг хугацааг хэмнэх зэрэг ач холбогдолтой. Мөн нэгдсэн стандарт, технологийн шийдлийг үйлдвэрийн барилгуудын төлөвлөлтөд ашиглах боломжийг олгож буй.Өнөөдрийн байдлаар “Паркийн нэгжийн гэрээ” болон “Паркт газар ашиглах гэрээ”-г байгуулсан арьс шир боловсруулах есөн үйлдвэр төслийн талбайд үйл ажиллагаа явуулах бэлтгэлээ хангаж байна. Техник, эдийн засгийн үндэслэлээ боловсруулан бэлтгэл ажлаа хангаж буй найман үйлдвэр нэмэлтээр бүртгэгдлээ.Эмээлт эко аж үйлдвэрийн парк төсөл нь Улаанбаатар хот дахь арьс ширний үйлдвэрүүдийг үе шаттайгаар нүүлгэн шилжүүлж, малын гаралтай түүхий эдийг гүн боловсруулах замаар нэмүү өртөг шингэсэн эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, үйлдвэрлэлийн кластер хэлбэрийн цогц хөгжлийг бий болгох, эдийн засгийн үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх стратегийн ач холбогдолтой төсөл юм.

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан 2026 оны хоёрдугаар сарын 25-нд болж дараах асуудлуудыг хэлэлцэн шийдвэрлэлээ.Малчдад тэжээлийн ургамал тариалах болон өвөлжөө, хаваржааны зориулалтаар газар үнэгүй эзэмшүүлнэГазрын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцээд УИХ-д өргөн мэдүүлэхээр тогтлоо.Төсөл батлагдсанаар,Улсын хэмжээнд жил бүр эзэмшүүлэх, ашиглуулах газрын байршил, хэмжээг төвлөрсөн байдлаар Засгийн газрын түвшинд тогтоодог зохицуулалтыг өөрчилж, газрын нэгдмэл сангийн үндсэн ангиллын шилжилт хөдөлгөөнийг төлөвлөх тогтолцоонд шилжүүлнэ. Ингэснээр зам, дэд бүтэц байгуулах, тусгай хэрэгцээнд авах зэрэг томоохон өөрчлөлтийг илүү уялдаа холбоотой, бодлоготой шийдвэрлэх боломж бүрдэнэ.Нийслэлээс орон нутагт шилжин ирсэн иргэн, гамшиг ослын улмаас орон гэргүй болсон, нийгмийн халамжийн дэмжлэг зайлшгүй шаардлагатай өрхийн гишүүн, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний гэр бүлийн хэрэгцээнд газар эзэмших хүсэлтийг эрэмбэ, дараалал харгалзахгүй шийдвэрлэнэ. Мөн тухайн аймаг, сумын харьяалал бүхий иргэн өөрийн нутаг дэвсгэрт давуу байдлаар газар эзэмших боломжийг тодорхой болгож тусгалаа.Улс, орон нутгийн хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн баримт бичигт тусгагдсан арга хэмжээг хэрэгжүүлэх зорилгоор тухайн шатны Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаас баталсан газрыг зориулалтын дагуу төсөл сонгон шалгаруулалтын зарчмаар олгох зохицуулалтыг нарийвчилж тусгасан.Малчдад тэжээлийн ургамал тариалах зориулалтаар 5 га хүртэлх газрыг давуу эрхээр эзэмшүүлэх, өвөлжөө, хаваржааны зориулалтаар 1 га хүртэлх газрыг үнэгүй эзэмшүүлэх зохицуулалтыг тодорхой болгож, мал аж ахуйн салбарын тогтвортой байдлыг дэмжих зохицуулалтыг тусгасан.Авто зам, төмөр зам, усны сан, ойн сан, тусгай хамгаалалттай газар, ашигт малтмалын талбай зэрэг байгалийн нөөц ашиглалттай холбоотой салбаруудын орон зайн мэдээллийг газрын нэгдмэл сангийн удирдлагын нэгдсэн цахим системд бүртгэх үүргийг тодорхой болгож, газрын давхцал, зөрчил, маргаанаас урьдчилан сэргийлэх, салбар хоорондын уялдааг хангах, хяналтыг сайжруулах нөхцөлийг бүрдүүлэх зохицуулалтыг тусгалаа.Хуулийн төсөл батлагдсанаар газар олгох асуудлыг орон нутаг илүү бие даан шийдвэрлэх боломжтой болж, шат дамжлага цөөрч, иргэдэд учирдаг хүндрэл, чирэгдэл багасна. Орон нутаг өөрийн онцлогт нийцүүлэн дэд бүтэц, бүтээн байгуулалт, үйлдвэрлэл, үйлчилгээний зориулалттай газрыг бодлоготойгоор олгож, хөрөнгө оруулалтыг татах, ажлын байр бий болгох боломж нэмэгдэнэ.Мөн малчид тэжээлийн ургамал тариалах боломжтой болсноор уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох чадавх сайжирч, гамшгийн эрсдэлийг бууруулахад бодитой дэмжлэг болно гэж үзэж байна.Гэрээний хугацаа дууссан тул “Энержи Ресурс” ХХК-ийг “Агаарын бохирдлын төлбөрөөс бүрэн чөлөөлөх аж ахуйн нэгж, байгууллагын жагсаалт”-аас хаслааМонгол Улсын Засгийн газрын 2012 оны 139 дүгээр тогтоолоор баталсан “Түүхий нүүрс олборлодог аж ахуйн нэгж, байгууллагын агаарын бохирдлын төлбөрөөс чөлөөлөх, хөнгөлөх журам”-д 2020 оны 05 дугаар сарын 27-ны өдрийн 202 дугаар тогтоолоор нэмэлт оруулж, агаарын бохирдлыг бууруулах зорилгоор сайжруулсан шахмал түлш үйлдвэрлэхэд ашиглаж байгаа нүүрсний 70-аас доошгүй хувийг үнэ төлбөргүй нийлүүлж байгаа аж ахуйн нэгж, байгууллагыг үндэсний аюулгүй байдлыг хангах зорилгоор түүхий нүүрс олборлодог аж ахуйн нэгж, байгууллагад хамруулахаар шийдвэрлэсэн.Үүний дагуу Засгийн газрын 2021 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн 393 дугаар тогтоолоор “Агаарын бохирдлын төлбөрөөс бүрэн чөлөөлөх аж ахуйн нэгж, байгууллагын жагсаалт”-д “Таван толгой түлш” ХХК-д түүхий эдийг үнэ төлбөргүй нийлүүлж байсан “Энержи Ресурс” ХХК-ийг нэмэлтээр оруулж, агаарын бохирдлын төлбөрөөс бүрэн чөлөөлөгдсөн байна.“Таван толгой түлш” ХХК болон “Энержи Ресурс” ХХК-ийн хооронд гэрээний хугацаа дуусгавар болсон тул “Агаарын бохирдлын төлбөрөөс бүрэн чөлөөлөх аж ахуйн нэгж, байгууллагын жагсаалт”-аас хасах шийдвэр гаргалаа.Зэсийн баяжмал хайлуулах, боловсруулах үйлдвэр байгуулах төслийн сонгон шалгаруулалтад хоёр улсын дөрвөн компани шалгарч үлдээд байна"Эрдэнэт үйлдвэр" ТӨҮГ-ыг түшиглэсэн Үйлдвэрлэл, технологийн паркийн хүрээнд Зэсийн баяжмал хайлуулах, боловсруулах үйлдвэр байгуулах төсөлд хөрөнгө оруулж, хамтран ажиллах сонирхлоо илэрхийлж, хураангуй жагсаалтад багтсан оролцогчдод хүргүүлэх сонгон шалгаруулалтын баримт бичгийг батлах, тэдгээрээс ирүүлсэн материалыг үнэлэх эрхийг сонгон шалгаруулах үйл ажиллагааг зохион байгуулах чиг үүрэг бүхий Ажлын хэсэгт олгож, үр дүнг энэ оны тавдугаар сард багтаан Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулахыг Монгол Улсын сайд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга С.Бямбацогтод даалгалаа.Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 2025 оны 60 дугаар захирамжаар байгуулсан Ажлын хэсэг “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ыг түшиглэсэн үйлдвэрлэл, технологийн паркийн хүрээнд зэсийн баяжмал хайлуулах, боловсруулах үйлдвэр байгуулах төслийн хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх хүрээнд холбогдох арга хэмжээг үе шаттайгаар зохион байгуулж, ажлын явцыг Засгийн газрын хуралдаанд тухай бүр танилцуулж буй.Зэс, металлургийн чиглэлээр дэлхийн тэргүүлэгч 20 гаруй улсын нийт 55 компанид хүргүүлж 7 улсын 13 компани уг төсөлд хөрөнгө оруулж, хамтран ажиллах саналаа ирүүлснээс ижил төстэй төсөл хэрэгжүүлсэн туршлага, техник, технологийн шийдэл, санхүү, эдийн засгийн чадавх болон бусад холбогдох шалгуур үзүүлэлтийг харгалзан үнэлж, хоёр улсын хуулийн дөрвөн этгээдэд мэдэгдэл хүргүүлж, сонгон шалгаруулалтад оролцуулахаар бэлтгэл ажлыг хангаж байна.БНХАУ-ын Эн Эф Си (NFC) компани;БНХАУ-ын Жянши Коппер (Jiangxi Copper) компани;БНХАУ-ын Ляньтоу Нью Энержи Технологи (Liantou New Energy Technology), Чайна ЭнФи Инженеринг Корпораци (China ENFI Engineering Corporation), Шаньси Нортерн Коппер Индастри (Shanxi Northern Copper Industry) гэсэн 3 компанийн түншлэл;Швейцарь Улсын Гленкор Интернэшнл ЭйЖи (Glencore International AG) компани.Улаанбаатар-Лүн чиглэлийн авто замыг өргөтгөн шинэчлэх ажлыг энэ онд эхлүүлэхийг үүрэг болголооУлаанбаатар-Лүн чиглэлийн авто замыг өргөтгөн шинэчлэх төслийн санхүүжилтийг гадаадын зээл, тусламж болон төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн хэлбэрээр шийдвэрлэх боломжийг судалж, саналаа Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулахыг Зам, тээврийн сайд Б.Дэлгэрсайхан, Сангийн сайд Б.Жавхлан нарт даалгалаа.Улаанбаатар-Лүн чиглэлийн 101.7 км автозамыг зургаан эгнээ болгон өргөтгөн, шинэчлэхээр төлөвлөж буй бөгөөд Дарханы замыг шинэчлэхэд гаргасан алдааг дахин давтахгүй байхад анхаарч ажиллах, бүтээн байгуулалтын ажлыг энэ онд багтаан эхлүүлэхийг Ерөнхий сайд Г.Занданшатар үүрэг болголоо.Мөн Улаанбаатар-Лүн чиглэлийн авто замыг өргөтгөн шинэчлэх төслийг хариуцан ажиллах Засгийн газрын төлөөлөгчөөр Зам, тээврийн дэд сайд Г.Ганболдыг томиллоо."Усан доорх соёлын өвийг хамгаалах тухай" ЮНЕСКО-ийн конвенцыг соёрхон батлах тухай төслийг УИХ-д хүргүүлнэ"Усан доорх соёлын өвийг хамгаалах тухай" ЮНЕСКО-ийн конвенцыг соёрхон батлах тухай хуулийн төслийг хэлэлцээд, Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд заасны дагуу зөвшилцөх, хэлэлцүүлэхээр УИХ-д хүргүүлэхээр тогтлоо.Тус конвенцод “Хүн төрөлхтний түүх, соёл, шинжлэх ухаанд чухал ач холбогдолтой, доод тал нь 100 жилийн туршид хэсэгчлэн эсхүл бүхэлдээ, тодорхой хугацааны туршид эсхүл байнга усан доор байсан соёл, түүх эсхүл археологийн шинж чанартай, хүний оролцоотой бүхий л ул мөрийг “усан доорх соёлын өв” хэмээн үзэж, усан доорх соёлын өвийг хамгаалахтай холбоотой бусад олон улсын хэлэлцээр, олон улсын эрх зүйн хэм хэмжээг зөрчихгүйгээр Оролцогч Улсууд дотоодын ус, олтригийн ус, харьяалах тэнгис дэх усан доорх соёлын өвд чиглэсэн үйл ажиллагаанд конвенц болон дүрмийг хэрэглэхээр заасан.Усан доорх соёлын өвийг хамгаалах тухай конвенц батлагдсанаар олон улсын эрх зүйн хүрээнд усан доорх соёлын өвийг хамгаалах тогтолцоо бүрдэж, үндэсний эрх зүйн үйлчлэлээс гадуур соёлын өвийг хамгаалах, сэргээн засварлах арга зүй, хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх боломж бий болжээ.“Усан доорх соёлын өвийг хамгаалах тухай конвенц”-д 80 улс гишүүнээр нэгдэн орж, усан доорх соёлын өвийг бүртгэх, судлах, хадгалах, ашиглах үйл ажиллагаа явуулж байна.

”Улсын хэмжээнд 2026 онд эзэмшүүлэх, ашиглуулах газрын байршил, хэмжээ, зориулалтын жагсаалт”-ыг баталж, тус жагсаалтад нийцүүлэн тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг боловсруулах, хэрэгжүүлэх ажлыг шуурхай зохион байгуулж ажиллахыг Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд Б.Батбаатар, аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн Засаг дарга нарт үүрэг болголоо. Мөн гэр бүлийн хамтын хэрэгцээний болон хуульд заасан бусад зориулалтаар иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын газар эзэмших, ашиглах хүсэлтийг тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд тухай бүр тусгаж, шуурхай шийдвэрлэж ажиллахыг даалгалаа. Энэхүү шийдвэр нь иргэд, аж ахуйн нэгж, байгууллагын газар эзэмших, ашиглах хүсэлтийг орон нутагт нь түргэн, шуурхай шийдвэрлэх нөхцөлийг бүрдүүлэх зорилготой гэдгийг Ерөнхий сайд Г.Занданшатар онцлов. Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газраас газрын нэгдмэл сангийн удирдлагын нэгдсэн цахим системээр дамжуулан бүх шатны газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөө, хотын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөө, газрын нэгдмэл сангийн ангиллын мэдээлэл, хууль тогтоомжийн дагуу тогтоосон хориглолт, хамгаалалт, хязгаарлалтын бүс, зурвас зэрэг газар олгохыг хориглосон байршлын мэдээлэл зэргийг нэгтгэн дүн шинжилгээ хийж, улсын хэмжээнд эзэмшүүлж, ашиглуулах боломжтой 102,079 мянган га газрын байршил, хэмжээ, зориулалтыг тодорхойлжээ. Тогтоол батлагдсанаар нийслэл, 21 аймгийн хэмжээнд 35 мянга гаруй иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын газрын асуудлыг шийдвэрлэх боломжтой. Цаашид нийслэл, сум, дүүрэг уг тогтоолд тусгагдсан байршил, зориулалт, хэмжээний хүрээнд газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөндөө тухай бүр тодотгол оруулах замаар газар эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг орон нутагт нь цаг алдалгүй, шат дамжлагагүй, шуурхай шийдвэрлэх боломж бүрдлээ./Засгийн газрын хуралдаанаас/

Баялгийн хулгайтай тэмцэх, газрын хэвлийн баялгийн үр өгөөжийн дийлэнх хувийг ард түмэнд хүртээх тухай Ерөнхий сайд Г.Занданшатарын 02 тоот албан даалгавар хэрэгжиж, үр дүн гарч эхэллээ. Засгийн газраас уул уурхай, эрдэс баялгийн салбарт эхлүүлсэн цэгцрэх хөдөлгөөний хүрээнд стратегийн болон үүсмэл ордын төрийн эзэмшлийн хувь, хэмжээг тодорхойлох, түүнийг хэрхэн эзэмших, хэрэгжүүлэх асуудлаар урьдчилан тохирч, “Ачит Ихт”, “Энержи ресурс”, “Хангад Эксплорейшн”, “Өсөх зоос” ХХК-тай өнөөдөр хэлцэлд гарын үсэг зурлаа.Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Зургаадугаар зүйлийн 2-т “... газрын хэвлийн баялгийн үр өгөөжийн дийлэнх нь ард түмэнд ногдож байх эрх зүйн үндсийг хуулиар тогтооно” гэж заасныг хэрэгжүүлэх хүсэл зоригоо илэрхийлэн талууд тохиролцоонд хүрлээ. Монгол Улсын Үндсэн хуульд 2019 онд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж “Газрын хэвлийн баялгийн өгөөжийн дийлэнх нь ард түмэнд ногдох, түүнийг одоо ба ирээдүйн иргэддээ Үндэсний баялгийн сангаар дамжуулан эрх тэгш, шударга хуваарилах” зарчмыг оруулж, Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуультай болсон. Үндсэн хуулийн 6.2 дугаар заалтыг амилуулан, хэрэгжүүлэх, байгалийн баялгийн үр өгөөжийн дийлэнх нь ард түмэнд ногдох, баялагтаа эзэн байх зарчмыг хангах хүрээнд стратегийн ач холбогдол бүхий ордод хамрагдсан болон үүсмэл ордууд дээр үйл ажиллагаа явуулж буй хуулийн этгээдүүдтэй хэлцэл хийх, үүрэг бүхий ажлын хэсгийг Ерөнхий сайд Г.Занданшатарын захирамжаар байгуулан ажиллаж буй юм. Ажлын хэсэг 2025 оны 8-р сараас Эрдэнэтийн үүсмэл орд ашиглагч болон стратегийн ач холбогдолтой нүүрсний ордуудад тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч хуулийн этгээдүүдтэй хэлэлцээ хийж, Тавантолгойн нүүрсний бүлэг ордод үйл ажиллагаа явуулдаг “М Си Эс”, “Энержи ресурс” ХХК, “Хангад Эксплорэйшн”, Нарийн сухайтын ордод тусгай зөвшөөрөлтэй “Өсөх зоос” ХХК болон “Ачит Ихт” ХХК-ийн эзэмшдэг Эрдэнэтийн үүсмэл ордын өгөөжийн 60 хувийг монголчуудад ногдуулах буюу Үндэсний баялгийн санд хуримтлуулна. Хэрэв тухайн жилд өгөөж 60 хувиас бага байх тохиолдолд стратегийн болон үүсмэл ордын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч аж ахуйн нэгжүүд тохируулагч төлбөрийг төлдөг байхаар харилцан тохиролцлоо. Цаашид уул уурхайн салбарыг цэгцлэх хөдөлгөөний хүрээнд стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордын төрийн эзэмшлийн хувь, хэмжээг хэрхэн эзэмших, хэрэгжүүлэх, түүний үр өгөөжийг хэрхэн тооцох тухай УИХ-ын шийдвэрийн төслийг Засгийн газар боловсруулан УИХ-д өргөн мэдүүлж шийдвэрлүүлнэ.  Засгийн газар уул уурхай төдийгүй бүх салбарт цэгцрэх хөдөлгөөн өрнүүлж буй. Энэ хүрээнд баялгийн хулгайтай хийх тэмцлийг эрчимжүүлснээр эдийн засагт өсөлт гарч, Үндэсний баялгийн сан арвижиж байна. “Эрдэнэс Монгол” нэгдэл 2024 онд "Хуримтлалын сан”-д нийт 500.5 тэрбум төгрөг, 2025 онд 412 тэрбум төгрөг буюу өссөн дүнгээр нийт 912 тэрбум төгрөг төвлөрүүлжээ. Энэхүү орлогын дийлэнхийг тус нэгдлийн бүрэлдэхүүний стратегийн зургаан ордод үйл ажиллагаа явуулж буй компани, үйлдвэрийн газрууд бүрдүүлэв. 

Улаанбаатар хотын сургууль, цэцэрлэгийн хүртээмж, чанар стандартыг сайжруулах хүрээнд баримталж буй бодлого, “Сүүн дархлаа” зорилтот хөтөлбөрийн хэрэгжилт, тулгамдаж буй асуудлуудыг хэлэлцэхээр нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Х.Нямбаатар болон холбогдох албаныхан нийслэлд үйл ажиллагаа явуулж буй төрийн өмчит ерөнхий боловсролын 160 гаруй сургуулийн  захиралтай уулзлаа.Хотын дарга Х.Нямбаатар “Өнөөдрийн байдлаар Улаанбаатар хотод улс, нийслэлийн төсвийн хөрөнгөөр 85 сургууль, цэцэрлэг баригдаж буй. Үүнээс энэ онд нийслэлээс 14 сургууль, цэцэрлэг барина. Ийнхүү сургууль, цэцэрлэгийн хүртээмжийг бүрэн хангаж байгаа юм. Цаашид өмнө нь баригдсан хуучин сургуулиудад их болон урсгал засвар хийх, сургалтын чанар, агуулгыг сайжруулах бодлогыг баримтална. Тодруулбал, Сонгинохайрхан дүүрэгт математик, хятад хэлний гүнзгийрүүлсэн сургалттай сургуулиудыг ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж байна. Мөн Сэлбэ 20 минутын хотод таван сургууль барихаас гурав нь төрөлжсөн, гүнзгийрүүлсэн сургалттай байх юм. Энэ мэт бусад дүүргүүд сургалтын чанарыг нэмэгдүүлэх санал, санаачилга дэвшүүлбэл хэрэгжүүлэх боломжтой” гэв.Мөн “Сүүн дархлаа” зорилтот хөтөлбөрийн хүрээнд сүүний үйлдвэрүүд хариуцсан сургуулиуддаа савтай сүү байрлуулж, дуусахаар нь саваа сольдог байдлаар явбал үр дүнтэй. Ингэснээр хог хаягдал багасах, савлагааны нэмэлт зардал гарахгүйгээс гадна хүүхдүүд аягандаа сүү уух боломж бүрдэнэ гэдгийг тэрбээр онцоллоо.Харин нийслэлийн төрийн өмчийн ерөнхий боловсролын сургуулийн  захирлуудын зүгээс “Сүүн дархлаа” зорилтот хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлсэн нь сайшаалтайг дурдан, тус хөтөлбөрт тусгай хэрэгцээт сургуулийн бүх хүүхдийг хамруулах боломжтой эсэхийг тодруулав. Түүнчлэн багш нарын нийгмийн хангамжийг сайжруулах хүрээнд орон сууцны асуудлыг шийдвэрлэх, хоол, унааны нэмэгдэл цалин хөлсийг нэмэх, залуу боловсон хүчнийг дэмжих, ерөнхий боловсролын сургуулийн бүтэц, орон тоог батлах зэрэг хүсэлтээ уламжилсан юм.Уулзалтын төгсгөлд хотын дарга Х.Нямбаатар “Сүүн дархлаа” зорилтот хөтөлбөрт тусгай хэрэгцээт сургуулийн бүх хүүхдийг хамруулах боломжтой гэв. Мөн өгсөн хүсэлтийг хүлээн авч, нийслэлээс хэрэгжүүлж байгаа бодлого шийдвэрт тусгах, холбогдох яамд нь уламжлах зэргээр бүх талаар харилцан дэмжиж ажиллана гэдгээ илэрхийллээ.

Улаанбаатар хотын авто замын түгжрэлийг бууруулах зорилгоор Таван шар, Геологийн төв лаборатори, “Хермес” төв, Нарантуул захын дөрвөн замын уулзвар гэсэн дөрвөн байршилд нүхэн гарц барихаар төлөвлөсөн. Энэ хүрээнд Таван шарын нүхэн гарцын авто замын зорчих хөдөлгөөнийг 2024 оны есдүгээр сард нээсэн. Үргэлжлүүлэн ногоон байгууламж, замын таних тэмдэг, тэмдэглэгээ, орчны арчилгаа зэрэг дагалдах тохижилтын ажлуудыг гүйцэтгэсэн. Тэгвэл Таван шарын нүхэн гарц орчимд 90 метр урттай явган хүний гүүрэн гарц барихаар бэлтгэл ажлыг хангаж байна. Уг явган хүний гүүрэн гарцыг ирэх зун ашиглалтад оруулах юм.Гүүрэн гарцтай болсноор явган зорчигчид авто зам, төмөр замын хөдөлгөөнөөс ангид, аюулгүй зорчих боломж бүрдэнэ. Мөн гүүрэн гарцад гурван орц, гарц бүхий рамп, пандусыг байрлуулснаар бүх иргэн тэгш, хүртээмжтэй зорчино. Өөрөөр хэлбэл, явган зорчигч өгсөх, уруудахад огцом налуугүй байх тул хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, ахмад настан, хүүхдийн тэрэгтэй болон дугуйтай иргэд аюулгүй, тав тухтай зорчино гэж тооцоолжээ.Ташрамд, Таван шарын нүхэн гарц нь төмөр замын доогуур 169 метр урт, 5.8 метр өндөр, 10.2 метр өргөнтэй хос туннел, иж бүрэн ус зайлуулах систем бүхий инженерийн байгууламж гэдгээрээ Улаанбаатар хотдоо анхдагч бүтээн байгуулалт болж байв.

Улаанбаатар хотод их багтаамжийн нийтийн тээвэр метро төслийг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж, барилга угсралтын ажлыг гүйцэтгэх хоёрдугаар шатны "Багц 1"-ийн тендерийг зарлаж, материал хүлээн авч буй. Төслийн бүтээн байгуулалтын ажлын тодорхой хэсгийг гадаад зээлийн эх үүсвэрээр санхүүжүүлэх хүрээнд олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудын тавьдаг байгаль орчин, нийгмийн шаардлагуудыг бүрэн хангасан баримт бичгүүдийг боловсруулж дууслаа.Тодруулбал, төслийн менежментийн зөвлөхөөр ажиллаж буй “Духуа Инженеринг” ХК нь олон улсын туршлага бүхий “INOGEN ALLIANCE LLC”-тэй хамтран Олон улсын санхүүгийн корпорацын "IFC Performance Standards", "Equator Principles IV", мөн экспорт зээлийн агентлагууд, олон талт хөгжлийн банкууд, хөгжлийн санхүүгийн байгууллагуудын стандартуудад нийцсэн "Байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн иж бүрэн үнэлгээ" болон "Байгаль орчин, нийгмийн менежментийн төлөвлөгөө"-г боловсруулсан юм.Байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн иж бүрэн үнэлгээний хүрээнд төслийн төлөвлөлт, барилга угсралт, ашиглалт, хаалтын бүх үе шатанд байгаль орчин, нийгэмд үзүүлэх шууд болон шууд бус, дам нөлөөллүүдийг иж бүрнээр нь үнэлж, байгаль орчин болон нийгэм, эдийн засгийн суурь судалгааг олон улсын арга зүй, стандартад нийцүүлэн гүйцэтгэсэн. Үүний зэрэгцээ Монгол Улсын хууль тогтоомж, бодлогын баримт бичгүүд болон олон улсын стандартуудын хоорондын нийцэл, зөрүүгийн шинжилгээг хийж, илэрсэн шаардлага, зөрчлүүдийг ESIA болон холбогдох менежментийн төлөвлөгөөнүүдэд бүрэн тусгалаа.Байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн иж бүрэн үнэлгээний дүгнэлтэд үндэслэн боловсруулсан "Байгаль орчин, нийгмийн менежментийн төлөвлөгөө" болон амьжиргаа сэргээх, соёлын өвийн менежмент зэрэг дэд болон тусгай төлөвлөгөөнүүд нь төслийн хэрэгжилтийн явцад байгаль орчин, нийгэмд үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг бууруулах, хянах, удирдах тодорхой арга хэмжээг тусгаснаараа ач холбогдолтой юм. Ингэснээр метроны төсөл нь байгаль орчин, нийгмийн эрсдэлийн удирдлагын шаардлагыг бүрэн хангаж, төслийг ил тод, хариуцлагатай, тогтвортой хэрэгжүүлэх эрх зүйн болон институцын суурь нөхцөлийг бүрдүүлээд байна.Төслийн хэрэгжилтийн явцад оролцогч талуудын оролцоо, ил тод байдлыг хангах зорилгоор дэлгэрэнгүй зураглал гаргаж, талуудтай харилцах төлөвлөгөө, гомдол хүлээн авах, шийдвэрлэх механизм, хяналт-шинжилгээ, тайлагналын тогтолцоог тус тус боловсруулсан. Судалгааны явцад иргэд олон нийт, аж ахуйн нэгжүүд болон холбогдох төрийн байгууллагуудад танилцуулга хийж, санал хүсэлт, судалгаа авч ажилласан бөгөөд олон нийтийн зөвлөлдөх уулзалтуудыг 2025 оны зургаа болон арваннэгдүгээр саруудад зохион байгуулжээ.Мөн метроны шугамын дагуу хэрэгжих бүтээн байгуулалтын хүрээнд үүсэх газар чөлөөлөлт, нүүлгэн шилжүүлэлттэй холбоотой физик болон эдийн засгийн нөлөөллийг тодорхойлон, нөлөөлөлд өртөх иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийн эрх ашгийг хамгаалах, шударга нөхөн олговор олгох, амьжиргааг сэргээх арга хэмжээнүүдийг тусгасан "Нүүлгэн шилжүүлэлтийн үйл ажиллагааны төлөвлөгөө" боловсруулж, захиалагч талд хүлээлгэн өгсөн.

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Г.Занданшатар ням гарагт /2026.02.08/ “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн уурхайд ажиллаж, өнгөрсөн оны долоодугаар сард өгсөн үүрэг даалгаврын хэрэгжилттэй танилцаж, нүүрс баяжуулах үйлдвэрийн тэжээлийн нүүрс тээврийн конвейер, бутлуурын систем, авто ачилтын байгууламжийн нээлтэд оролцож, үг хэллээ.“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК зардлаа бууруулж, ашигт ажиллагаа, санхүүгийн тогтвортой байдлаа хангах, байгаль орчинд ээлтэй технологийн шинэчлэл хийх хүрээнд нүүрс баяжуулах үйлдвэрийн тэжээлийн нүүрс тээврийн конвейер, бутлуурын систем, авто ачилтын байгууламжийг барьж байгуулсан уурхайчид, инженер техникийн ажилтнуудад Засгийн газрын нэрийн өмнөөс Ерөнхий сайд талархал илэрхийллээ.12.6 км үргэлжлэх байгууламж ашиглалтад орсноор нүүрсийг тасралтгүй, найдвартай тээвэрлэх боломж бүрдэж байна. Мөн баяжуулах үйлдвэрийг бүрэн хүчин чадлаар нь ажиллуулах нөхцөл бий болж байгаа төдийгүй тээвэрлэлтийн явцад үүсдэг тоосжилт 90 хувиар буурч, авто тээвэртэй холбоотой осол, эндэгдэл гарах эрсдэл “0” буюу эрсдэлгүй болно. Үүнээс гадна нүүрсийг сорчлохгүй олборлож, экспортод гаргах боломжтой болох юм.Жилд 10 сая тонн нүүрс авто тээврээр тээвэрлэж байсан зардал 78 хувиар буурч, жилд дунджаар 267.5 тэрбум төгрөгийн шууд хэмнэлт бий болно.Ерөнхий сайд Г.Занданшатар “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн удирдлагуудад олон улсын нүүрсний зах зээлийн үнийн уналт болон бусад шалтгаанаар гацсан 41 гэрээг шийдвэрлэх үүрэг өгсөн. Үүнээс 37 гэрээг амжилттай шийдвэрлэж, 4.2 сая тонн нүүрсийг “Монголын хөрөнгийн бирж”-ээр дамжуулан борлуулсан байна. БНХАУ-ын гүн дэх эцсийн хэрэглэгчид болон нүүрс худалдааны томоохон боомтуудад нүүрс хүргэн борлуулах ажлыг эхлүүлжээ. Цаашид Япон, БНСУ, Энэтхэг зэрэг гуравдагч зах зээлд гарах, цөөн худалдан авагчаас хамааралтай байдлыг бууруулж, зах зээлээ тэлэх чиглэлд анхаарч байгааг Засгийн газраас бүрэн дэмжинэ гэв.Ерөнхий сайд Г.Занданшатар тус компанийн удирдлагуудад дараах үүрэг чиглэлийг өглөө.Компанийн засаглал, ил тод байдлыг олон улсын жишигт нийцүүлж, нээлттэй компани болгох хүрээнд:Гүйцэтгэх удирдлагын баг болон ТУЗ-ийн хараат бус гишүүдийн сонгон шалгаруулалтыг нээлттэй, олон нийтийн оролцоотойгоор зохион байгуулж, сүүлийн гурван жилийн үйл ажиллагаа, санхүүгийн тайланд олон улсын аудит хийлгэх ажлыг энэ оны 2 дугаар улиралд багтаан дуусгах, ТУЗ-ийн дэргэд “Олон нийтийн хяналтын зөвлөл”-ийг нээлттэй сонгон шалгаруулалтаар зохион байгуулах,Бортээгийн ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах хүрээнд:УИХ-ын тогтоолын хэрэгжилтийг хангаж, Бортээгийн ордыг хамгийн өндөр өгөөжтэй, урт хугацаанд тогтвортой ашиглах ТЭЗҮ-г эцэслэн боловсруулах, орд ашиглалтын төлөвлөгөөг Засгийн газарт танилцуулах,“Баялагтаа эзэн Монгол” зорилтын өгөөжийг иргэдэд хүртээх хүрээнд:Компанийн хөрөнгө оруулалт, худалдан авалт, санхүүгийн үйл ажиллагааг цэгцэлж, үр ашиггүй зардал, худалдан авалтаас зайлсхийж, санхүүгийн сахилга, хариуцлагыг чанд мөрдөж ажиллахыг даалгалаа.