НИЙГЭМ

Инновац болон мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэл нь улс орны эдийн засгийн хөгжлийн тулгуур болж байна. Монгол Улсад тус салбарын үйлдвэрлэлийг дэмжих талаар төрөөс баримтлах бодлогыг тодорхойлох, мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэл, хөгжүүлэлтийн чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа хүн, хуулийн этгээдийг дэмжих, санхүүжүүлэх эх үүсвэрийг төрөлжүүлэх, хөрөнгө оруулалтын эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох, мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлээс эдийн засагт үзүүлэх үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх, цахим эдийн засгийг дэмжихээр  Улсын Их Хурлаас 2024 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдөр Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хуулийг баталсан.Салбарын эрх зүйг орчныг ийн бүрдүүлснээр мэдээллийн технологийн чиглэлийн үндэсний үйлдвэрлэлийг хөгжүүлж, олон улсад өрсөлдөх чадамжийг дээшлүүлэн, мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлээс эдийн засагт үзүүлэх үр өгөөж нэмэгдэх ач холбогдолтой хэдий ч хуулийн хэрэгжилт хангалтгүй байгаа учраас Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Золжаргал санаачлан өнөөдөр (2026.01.28) хэлэлцүүлэг зохион байгуулав.“Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хуулийн хэрэгжилт” сэдэвт тус хэлэлцүүлэгт Улсын Их Хурлын гишүүн, Инновац, цахим бодлогын хөгжлийн дэд хорооны дарга Ч.Анар оролцсон. Мөн холбогдох төрийн байгууллагууд, төрийн бус байгууллага, аж ахуйн нэгжийн төлөөлөл оролцлоо.Монгол Улс бүс нутгийнхаа хэмжээнд энэ салбарын ач холбогдлыг түрүүлж харж, эрх зүйн орчныг бүрдүүлсэн ч хуулийн хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх шаардлага байгааг хэлэлцүүлгийг нээж хэлсэн үгэндээ Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Золжаргал тодотгоод, хууль тогтоомжийн биелэлтийг хянан шалгах үндсэн чиг үүргийнхээ хүрээнд энэхүү хэлэлцүүлгийг зохион байгуулж буйгаа дурдав. Улсын Их Хурлын гишүүн, Инновац, цахим бодлогын хөгжлийн дэд хорооны дарга Ч.Анар, төрийн бодлогоор салбарыг дэмжихээр эрх зүйн орчныг бүрдүүлсэн бөгөөд парламентын түвшинд энэ чиглэлээр төлөвлөж буй ажил, санаачилгын талаар мэдээлээд, хэлэлцүүлэгт оролцогчдыг хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх зорилгын хүрээнд идэвхтэй хамтран ажиллахыг урив.Хуульд мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлийг дэмжих виртуал бүс байгуулахаар заасан бөгөөд 2024 оны 09 дүгээр сард Үндэсний зөвлөл байгуулагдсан талаарх мэдээллийг Ж.Золжаргал гишүүн танилцуулав. Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлийг дэмжих виртуал бүс байгуулах шийдвэрийг Засгийн газраас 2025 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр гаргасан бөгөөд мэдээллийн технологийн чиглэлийн аж ахуйн нэгжүүд виртуал бүсэд бүртгүүлснээр татварын болон татварын бус дэмжлэг авах нөхцөл бүрдэх аж.Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлээс төсөвт төвлөрүүлсэн мөнгөн хөрөнгийн 40-өөс доошгүй хувьтай тэнцэх хэмжээний хөрөнгө, гадаад улс, олон улсын байгууллага, түүнчлэн, дотоод, гадаадын аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэнээс өгсөн хандив, тусламж, энэ хуулийн төсвийн байгууллагын өөрийн эзэмшиж байгаа программ хангамжийн эх кодыг гадаад улсад ашиглуулснаас олсон орлого, Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сан, Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сан, Шинжлэх ухаан, технологийн сангийн хөрөнгийн 5.0 хувиас доошгүй байхаар хуульчилсан. Эл зохицуулалтыг хэрэгжүүлэх хүрээнд Төрийн санд тусгай данс үүсгээд байгаа хэдий ч хуваарилалтын асуудал тодорхойгүй байгаа гэдэг мэдээллийг Ж.Золжаргал гишүүн танилцуулсан. Энэ талаар тодруулахаар холбогдох төрийн байгууллагууд руу хандаад байгаагаа тэрбээр мэдээлсэн юм.  Ийнхүү хэлэлцүүлэг эхэлж, Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яамны Стратеги, бодлого, төлөвлөлтийн газрын дарга Д.Батбаяр, Сангийн яамны Санхүүгийн бодлогын газрын хэлтсийн дарга Ш.Бат-Эрдэнэ, тус яамны Татварын бодлогын газрын мэргэжилтэн Б.Энхжин, Эдийн засаг, хөгжлийн яамны Шинжлэх ухаан, технологийн бодлого, төлөвлөлтийн газрын ахлах шинжээч Ц.Намчинсүрэн, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны Цахимжилт, их өгөгдлийн хэлтсийн дарга Н.Мөнхсанчир, Жижиг дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх газрын Төрийн захиргаа, аудитын хэлтсийн дарга Б.Цэнд нар тус бүрдээ Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хуулийг хэрэгжүүлэх хүрээнд авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээ, тулгамдаад буй асуудлуудын талаар танилцуулга хийв. Түүнчлэн Улсын Их Хурлын даргын Засаглал, цахим бодлогын зөвлөх С.Тэнгис, Мэдээллийн технологийн үндэсний паркын захирал Ж.Золзаяа нар мэдээлэл өгөв.Виртуал бүсийн талаарх журмууд энэ оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс хэрэгжиж эхэлж байгаа бөгөөд бүртгэл хийж байгаа, өнөөдрийн байдлаар 26 компани бүртгүүлээд байгаа юм байна. Энэ оны эхний хагаст багтаан виртуал бүсийн бүртгэлийг бүрэн хийх төлөвлөгөөтэй ажиллаж байгаа аж. Улмаар Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хууль, холбогдох журмын хэрэгжилтийг хангах хүрээнд холбогдох төрийн байгууллагууд дор бүрнээ анхаарал хандуулан ажиллаж байгаа бөгөөд хууль хоорондын уялдааг хангах, төрийн байгууллага хоорондын уялдааг хангах, төсвийн асуудлыг шийдвэрлэх шаардлагатай талаар ярилцаж, санал солилцсон. Түүнчлэн оролцогчид нөхцөл байдал, тулгамдаад буй асуудал, шийдлийн талаарх саналуудаа хуваалцсан юм.Мэдээллийн технологийн үндэсний үйлдвэрлэлийг хөгжүүлж, олон улсад өрсөлдөх чадамжийг дээшлүүлэх ач холбогдолтой энэхүү хуулийг хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх хүрээнд Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Золжаргал, Улсын Их Хурлын гишүүн, Инновац, цахим бодлогын хөгжлийн дэд хорооны дарга Ч.Анар нар анхаарал хандуулж, салбарын төлөөлөл, холбогдох төрийн байгууллагуудтай нээлттэй хамтран ажиллахаа илэрхийлсэн. Үүгээр “Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэлийг дэмжих тухай хуулийн хэрэгжилт” сэдэвт хэлэлцүүлэг өндөрлөлөө.

Сүхбаатар дүүргийн 11 дүгээр хороо, 32-ын тойргийн баруун урд талд байрлах ахуйн үйлчилгээний шинэ төв байгуулах ажлыг 2024 оны есдүгээр сард эхлүүлсэн. Өнөөдрийн байдлаар барилга угсралтын ажлын явц 80 хувьтай үргэлжилж байна. Уг ахуйн үйлчилгээний шинэ төвд хуучин “Урт цагаан”-ы худалдаа, үйлчилгээний төвд үйл ажиллагаа явуулж байсан иргэд, аж ахуйн нэгж, байгууллагууд нүүж орох юм.Тус бүтээн байгуулалт нь хоёр блок бүхий зоорьгүй хоёр давхар үйлчилгээний барилга, гадна тохижилт, ногоон байгууламжаас бүрдсэн зохион байгуулалттай. Гадна тохижилтын хүрээнд явган хүний зам, гэрэлтүүлэг, сандал, ногоон байгууламж бүхий зүлэгжүүлэлт, мод суулгах ажлуудыг төлөвлөн гүйцэтгэж байна. Мөн уг төвийн барилгын нэгдүгээр давхарт нийт 1363 ам метр талбайд 30 ширхэг аж ахуйн нэгжийн үйлчилгээний талбай, гурван орц гарцыг барина. Хоёрдугаар давхарт 1280 ам метр үйлчилгээний талбай, террас, кофе шоп зэргийг төлөвлөж өгсөн. Тусгай хэрэгцээт иргэний болон эрэгтэй, эмэгтэй ариун цэврийн өрөөг давхар бүрд төлөвлөсөн. Нийт талбайн 30 хувийг ногоон байгууламж эзэлнэ. Үүнээс нийтийн хэрэгцээний ногоон байгууламж 18 хувь, хязгаарлагдмал хэрэгцээний болон тусгай зориулалтын ногоон байгууламж 12 хувийг эзлэхээр зураг төсөвт тусгажээ.

Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга С.Бямбацогт, Багануур дүүргээс сонгогдсон УИХ-ын гишүүд, нийслэлийн Засаг даргын нэгдүгээр орлогч Т.Даваадалай нар “Багануур” ХК-д ажиллаж, хэрэгжүүлж буй томоохон төсөл хөтөлбөр, тулгамдаж байгаа асуудлуудын талаар хэлэлцэж, санал хүсэлтийг нь сонсож, зарим шийдвэрийг гаргалаа.Монгол Улсын Эрчим хүчний хэрэглээний 62 хувийг дангаараа бүрдүүлдэг “Багануур” ХК 762.8 сая тонн нүүрсний нөөцтэй. 2025 онд 4.8 сая тонн нүүрс олборлож, 268.2 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлсэн. 2010 оноос хойш нүүрс олборлолтын хэмжээ жил бүр өсөн нэмэгдэж байгаа ч “Багануур” ХК санхүүгийн алдагдалтай ажиллаж байна.Нийслэлийн Засаг даргын нэгдүгээр орлогч Т.Даваадалай “Багануурын уурхай нь салбарын үнийн зохицуулалтаас болж алдагдалтай ажилладаг. Цаашид салбарыг шинэчлэх, үр өгөөжтэй ажиллуулах шаардлагатай. Багануурын дулааны станц өдгөө ямар нэг гэмтэл гарахад бэлэн байдалтай бөгөөд алдагдалтай ажиллаж байна. 150 МВт-ын дулааны станцын зураг төслийн ажил дуусах шатандаа явж байна. Дулааны станц зөвхөн дулаан үйлдвэрлэдэг тул өвлийн улиралд ажилладаг. Дулааны тариф бага учир алдагдалтай ажиллаж, төрөөс татаас авдаг, хөрөнгө оруулалт хийхэд хүндрэлтэй байдаг. Харин цахилгаан, дулаан, батарей хосолсон үйлдвэр баривал хувийн хэвшил зардлаа гаргаад хийх боломжтой. Мөн станц цаашид биеэ даагаад ажиллах боломжтойгоос гадна урсгал зардлаа нөхөөд ашигтай ажиллах, эдийн засгийн үр өгөөжтэй байдаг. Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга С.Бямбацогт энэ талаар судлахыг үүрэг болголоо” гэв.Тэрээр үргэлжлүүлэн “Энэ жил дулааны аргаар боловсруулж, жигнэсэн хөх нүүрс хэрэглэснээр Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол 35 хувиас дээш хувиар буурсан. Цаашид Багануурын уурхайг түшиглээд үйлдвэр барьж хэрэглээгээ дотоодоос хангана. Багануурын уурхайн нүүрсний дундаж илчлэг 3300 ккал байдаг. Угааж, баяжуулснаар энэ үзүүлэлт 30 хувиар өсөх боломжтой. Нүүрс пиролизын үйлдвэр барих ажлыг “Эрдэнэс Монгол” хариуцаад хийж байна. Улаанбаатар хот жилд 450-500 мянган тонн нүүрс хэрэглэдэг. Цаашид нүүрсний хэрэглээг багасгаж, 2030 он гэхэд 200 мянган тонн нүүрс хэрэглэхээр төлөвлөсөн” гэв.Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга С.Бямбацогт “Энэ жил хөх нүүрсийг гаднаас авч түлсний үр дүнд Улаанбаатар хотын утаа багассан. Цаашид БНХАУ-аас өндөр үнэтэй хагас коксон шахмал түлшийг худалдаж авах уу, Багануурын уурхайг түшиглэн хагас коксон түлшний үйлдвэрийг байгуулах уу гэдэг асуудалд шийдэл гаргахаар ажиллаж байна. Багануурын нүүрсний уурхайг түшиглэн хагас коксон түлшний үйлдвэрийг байгуулснаар нүүрсний өртөг буурна. Засгийн газрын хуралдаанаар шийдвэр гаргаж хагас коксон шахмал түлшний үйлдвэрийг яаралтай эхлүүлэх ажлыг эрчимжүүлнэ. Мөн Багануурын уурхайг түшиглэсэн үйлдвэр технологийн парк байгуулах ажлыг эрчимжүүлэх, үүнтэй холбоотой эрх зүйн орчныг сайжруулах талаар бид ярилцаж шийдлүүд гаргалаа. Алслагдсан дүүргийг аж үйлдвэржсэн дүүрэг болгох боломж байна” гэв.Нүүрс пиролизын үйлдвэр ашиглалтад орсноор жилд 600 мянган тонн хөх нүүрс, 81.8 мянган тонн нам температурын давирхай үйлдвэрлэхээс гадна 40 МВт-ийн эрчим хүч үйлдвэрлэх боломжтой юм.

Улаанбаатар хотын хог хаягдлын менежментийг шинэ шатанд гаргах “Хог шатааж, эрчим хүч үйлдвэрлэх” төслийг 2025-2028 онд төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр Хан-Уул дүүргийн 12 дугаар хороо, Морингийн даваанд, нийт 10 га талбайд байгуулахаар төлөвлөсөн. Өнөөдрийн байдлаар  төслийн талбайн газар чөлөөлөлтийн ажлын явц 71 хувьтай үргэлжилж байна. Мөн эрчим хүчний барилга байгууламж барих тусгай зөвшөөрлийг авахаар материал бүрдүүлж байгаа бөгөөд бүтээн байгуулалтын бэлтгэл ажил үе шаттай хэрэгжиж байгаа юм.Төслийн хүрээнд орчин үеийн дэвшилтэт шийдэлд тулгуурласан хог боловсруулах, эрчим хүч үйлдвэрлэх цогц системийг нэвтрүүлнэ. Ингэснээр хог хаягдлыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөг бууруулах бодит нөхцөл бүрдэх юм. Тодруулбал, тус үйлдвэр нь өдөрт 1500 тонн хүртэл хог хаягдлыг шатааж, 35 МВт эрчим хүч үйлдвэрлэхээр тооцоолсон байна. Энэ нь ойролцоогоор 2333 өрхийг цахилгаанаар найдвартай хангах боломжийг бүрдүүлж буй.Байгаль орчны хувьд уг төсөл нь төвлөрсөн хогийн цэгийг түшиглэн шүүрэлт, нэвчилт, бохирдлын хяналтын системийг шинэчлэх, байгаль орчны аюулгүй байдлыг хангана. Үйлдвэр ашиглалтад орсноор хөрс, агаарын бохирдол болон хүлэмжийн хийн ялгарал мэдэгдэхүйц буурч, нийт 2333 яндан болон нүхэн жорлонг устгасантай тэнцэхүйц эерэг нөлөө үзүүлэх тооцоолол гарсан. 

Хотжилт, хүн амын төвлөрлийг дагаж бохир усны хэмжээ жилээс жилд нэмэгдсээр байна. Усыг цэвэршүүлэхэд ахуйн болон үйлдвэрлэлийн асар их хэмжээний лаг гардаг. Энэхүү лагийг шатаан устгах Лаг шатаах үйлдвэр төслийг 2025-2027 онд төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр хэрэгжүүлнэ. Өнөөдрийн байдлаар төслийн саналд урьдчилсан үнэлгээ хийгдэж байна.Манай улсад лагийг бүрэн усгүйжүүлж, хатаан шатаах зориулалтын бие даасан үйлдвэр байхгүй. Иймээс лагийн хадгалалт, боловсруулалтын шатанд байгаль орчин, эрүүл ахуйн бохирдол ихэсдэг. Өөрөөр хэлбэл, ахуйн лаг нь чийгшил, хорт нян, бактерийн агууламж ихтэй тул зохих технологиор боловсруулахгүйгээр булшлах нь хөрс, ус, агаарыг бохирдуулах аюултай юм. Лаг шатаах үйлдвэр барьснаар эдгээр асуудлыг цогцоор нь шийдэж, хоногт 250 шоо метр лагийг усгүйжүүлж, хатаан шатааж 5-6 шоо метр үнс болгох зориулалттай. Тус үйлдвэрийг Төв цэвэрлэх байгууламжийн урд 40 мянган ам.метр талбайд байгуулахаар төлөвлөсөн.Лаг шатаах үйлдвэр төсөл хэрэгжсэнээр байгаль орчны бохирдлоос үүсэх зардал буурч, хотын дэд бүтцийн тогтвортой ажиллагаа сайжирч, ажлын байрууд бий болно. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд ойролцоогоор 4.4 их наяд төгрөгийн эерэг нөлөө үзүүлнэ гэж тооцоолсон байна. Уг төсөл нь Улаанбаатар хотын бохир ус цэвэрлэгээний системийг олон улсын стандартад нийцүүлэх, хотын тогтвортой хөгжил, ногоон эдийн засгийг дэмжих стратегийн ач холбогдолтой.

Улсын Их Хурал 2025 оны 12 дугаар сарын 26-ны өдөр Санхүүжилтийн ерөнхий хөтөлбөрийг соёрхон баталсан билээ.Монгол Улс болон Азийн хөгжлийн банк хооронд 2025 оны 11 дүгээр сарын 04-ний өдөр байгуулсан “Санхүүжилтийн ерөнхий хөтөлбөр”-ийн хүрээнд “Аймгуудын эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээг сайжруулах, эрчимжүүлэх төсөл”, “Эдийн засгийн хүндрэлийн үед боловсролын чанар хүртээмжийг сайжруулах төсөл-2 дахь нэмэлт санхүүжилт”, “Монгол Улсын ажиллах хүчний ур чадварыг хөгжүүлэх төсөл”, “Монгол Улсын гамшгийг сөрөн тэсвэрлэх чадавхыг бэхжүүлэх төсөл” хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлнэ. Дээрх хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэхэд Азийн хөгжлийн банкнаас 475.0 /дөрвөн зуун далан тав/ сая ам.долларыг 25 жилийн хугацаатай, эхний 5 жилд үндсэн төлбөрөөс чөлөөлөх нөхцөлтэйгээр олгох юм.  Аймгуудын эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээг сайжруулах, эрчимжүүлэх төсөлд 17 аймгийн нэгдсэн эмнэлэг хамрагдах бөгөөд яаралтай тусламж үйлчилгээний хүртээмж, чанарыг сайжруулах хүрээнд автомашин нийлүүлэхээс гадна эрчимт эмчилгээ, мэс заслын тасгийг өргөтгөн шинэчлэл хийх ажээ.Эдийн засгийн хүндрэлийн үед боловсролын чанар хүртээмжийг сайжруулах төсөл-2 дахь нэмэлт санхүүжилтээр орчин үеийн стандарт, ногоон орчныг бүрдүүлсэн 32 сургууль, 9 цэцэрлэг шинээр барих юм. Ингэснээр нэг ангид суралцах хүүхдийн тоог бууруулж, гурван ээлжээр хичээллэхийг багасгана гэж тооцжээ.Монгол Улсын ажиллах хүчний ур чадварыг хөгжүүлэх төслийн хүрээнд хөдөө аж ахуйн салбар дахь хүний нөөцийн ур чадварыг хөгжүүлэх чиглэлээр хөдөө аж ахуйн төрөлжсөн жишиг сургууль байгуулж, дижитал, инновацыг тусган шинэчлэх арга хэмжээг хэрэгжүүлэх юм байна.Монгол Улсын гамшгийг сөрөн тэсвэрлэх чадавхыг бэхжүүлэх төслийг хэрэгжүүлж, олон улсын стандартад нийцсэн гал түймэртэй тэмцэх тоног төхөөрөмж, автомашин, тусгай хамгаалалтын хувцас, хэрэгслийг нэмэгдүүлэх аж.Төсөл хэрэгжсэнээр ой, хээрийн гал түймэр унтраах зориулалтын хувцас хэрэгсэл, техник, тоног төхөөрөмжийн хүчин чадал нэмэгдэж, орон нутгийн гамшгийн сөрөн тэсвэрлэх чадавх нэмэгдэнэ гэж үзэж буй юм байна хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээллээ.

Улаанбаатар хот төсөл, хөтөлбөрүүдийг голлох таван хуулийн хүрээнд хэрэгжүүлж байна. Үүнээс дөрвөн хуульд нь төр, хувийн хэвшилтэй хамтарч төсөл, хөтөлбөрүүдэд оролцох боломжийн талаар тусгасан байдаг. Тодруулбал, Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хууль, Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль, Хот суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хууль, Нийслэл Улаанбаатар хотын замын хөдөлгөөний түгжрэлийг бууруулах, гэр хорооллыг орон сууцжуулах тухай хууль, Хүннү хотын эрх зүйн байдлын тухай хуулийн хүрээнд төсөл, хөтөлбөрүүд хэрэгжиж байна. Эдгээр хуулийн талаар нийслэлийн Засаг даргын нэгдүгээр орлогч Т.Даваадалай мэдээлэл өгч, “2025 онд нийслэл Улаанбаатар хот 16 мега төслөөс 10 мега төслийг гэрээлсэн. 200 гаруй жижиг, дунд төсөл, хөтөлбөрийг дээрх хуулиудын хүрээнд хэрэгжүүлсэн болон үргэлжлүүлэн хэрэгжүүлж байгаа”-г онцоллоо. Үргэлжлүүлэн нийслэлийн Засаг даргын нэгдүгээр орлогч Т.Даваадалай "Нэгдүгээрт, Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль буюу Тендерийн тухай хуулиар техник, чанарын үзүүлэлтээр тэнцэж, хямд үнэ санал болгосон компани шалгардаг. Тус хуулийн дагуу Сэлбэ хотын инженерингийн дэд бүтцийн багцууд, Хүннү хотын ариутгах татуурга, Эмээлт эко аж үйлдвэрийн ариутгах татуурга болон дулаан, цахилгааны станц, Туулын хурдны замын төсөлд зохицуулалт хийгдэж байна.Хоёрдугаарт, Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хууль 2022 онд батлагдаж, 2025 онд хуульд шинэчлэл орсон. Нийтийн зориулалттай дэд бүтэц, төрийн үйлчилгээний салбарт төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн төслийг хэрэгжүүлэхэд тус хууль чиглэдэг. Тус хуулиар 2025 онд анх удаа ТЭЦ-5, Хог шатааж эрчим хүч гаргах үйлдвэр байгуулах төслүүдийг гэрээлсэн. Хуулийн дагуу 4 үе шаттай гэрээ байгуулдаг онцлогтой. Нэгт, урьдчилсан судалгаа шинжилгээ, хоёрт, бүрэн шинжилгээ, гуравт, сонгон шалгаруулалт, дөрөвт, уралдаант сонгон шалгаруулалтын шатыг дамжиж, НИТХ-аар 4 удаа орж, 8-12 сарын хугацаанд шалгаруулалт үргэлжилдэг. 2025 онд хуульд шинэчлэл хийгдэж, сүүлийн хоёр үе шатыг нэгтгэн шинэчилж байна.Гуравдугаарт, 2015 онд батлагдсан Хот суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хуулиар ашиглалтын шаардлага хангахгүй барилгуудыг хэрхэн нураан төлөвлөх, гэр хорооллын газрыг дахин төлөвлөх, нийгмийн дэд бүтцийн төслүүдэд зохицуулалт мөрддөг. Ханын материал орон сууцжуулах төсөл, Сэлбэ хотын нийгмийн 15 багц ажил, ашиглалтын шаардлага хангахгүй 40 орчим байрыг дахин төлөвлөх ажлуудад тус хуулийн хүрээнд сонгон шалгаруулалтыг зарласан.Дөрөвдүгээрт, Нийслэл Улаанбаатар хотын замын хөдөлгөөний түгжрэлийг бууруулах, гэр хорооллыг орон сууцжуулах тухай хууль нь иргэний саадгүй зорчих нөхцөлийг нэмэгдүүлэх, нийтийн тээврийн төрөл, хүртээмж, авто зогсоолын ашиглалтыг сайжруулах, хотын төвлөрлийг сааруулж, гэр хорооллыг орон сууцжуулах, түгжрэл, орчны бохирдлоос үүсэх нийгэм, эдийн засгийн нөлөөллийг бууруулах төсөл, хөтөлбөрүүдэд хамаардаг. Сэлбэ хотын газар чөлөөлөлтийг тус хуулийн дагуу хэрэгжүүлсэн.Тавдугаарт, Хүннү хотын эрх зүйн байдлын тухай хуулиар Хүннү хотын төлөвлөлт, хөгжүүлэлт, бүтээн байгуулалт, хөрөнгө оруулалт, эрх зүйн талаар зохицуулалтуудыг тусгаж өгсөн. Энэ хуулийн хүрээнд Хүннү хотын дэд бүтцийн нийт 15 багц ажил дунджаар 70 хувийн гүйцэтгэлтэй хэрэгжиж байна.Түүнчлэн Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрийн дагуу Дүүжин замын тээвэр, Баянхошуу хот орон сууцжуулах төсөл хэрэгжиж байна. Олон улсын байгууллагуудын төсөл, хөтөлбөрүүд мөн хэрэгжиж байгаа" талаар мэдээлэл өглөө.

Хөгжлийн бэрхшээлтэй болон аутизмтай хүүхдэд тэгш, хүртээмжтэй боловсрол олгох олон улсын шилдэг туршлагад суурилсан нийгмийн оролцооны хөтөлбөрийг 2026-2030 онд хэрэгжүүлнэ. Энэ хүрээнд нийслэлийн Санхүү, эдийн засаг, хөгжлийн бүтээн байгуулалтыг эрчимжүүлэх төсөл, хөтөлбөрийн зохицуулагч Л.Хосбаяр Монголын аутизмын холбооны НҮТББ-ын зөвлөх Л.Алтангэрэл нар хамтын ажиллагааны санамж бичиг байгууллаа. Тус хөтөлбөрийн эхний үе шат энэ ондоо хэрэгжих бөгөөд эхний ээлжид судалгаа, хэрэгцээг тодорхойлж, туршилтын сургуулийг сонгоно. 2027-2028 онд бодитоор турших, сургалт, сургалтын орчны шинэчлэлийг хийнэ. Хөтөлбөрийн III үе шат 2028–2030 онд хэрэгжих бөгөөд энэ хугацаанд үнэлгээ хийх, өргөтгөх, бодлого болон стандартад тусгах ажлыг зохион байгуулна.Санамж бичиг байгуулснаар олон улсын тэр дундаа Япон улсын хөгжлийн бэрхшээлтэй болон аутизмтай хүүхэдтэй харилцах, хөгжүүлэх туршлагыг судлан, боловсролын байгууллагад болон нийгэмд үе шаттайгаар нутагшуулах боломжтой боллоо. Ингэснээр хүүхдэд ээлтэй, хүлээн зөвшөөрөгдсөн, хүртээмжтэй боловсролын болон нийгмийн тогтолцоог бэхжүүлэхэд хувь нэмрээ оруулна гэдгийг нийслэлийн Санхүү, эдийн засаг, хөгжлийн бүтээн байгуулалтыг эрчимжүүлэх төсөл, хөтөлбөрийн зохицуулагч Л.Хосбаяр онцоллоо.Талууд дараах чиглэлээр хамтран ажиллана. Үүнд:Хөгжлийн бэрхшээлтэй, аутизмтай хүүхдийн талаарх үндэсний хэмжээний судалгаа, дата мэдээллийн санг бүрдүүлнэ.Олон улсын, тэр дундаа Япон улсын шилдэг туршлагыг судалж, нутагшуулна.Хүртээмжтэй сургалтын орчин, дэд бүтцийг олон улсын жишигт нийцүүлэн сайжруулна.Багш, мэргэжилтний мэргэжлийн чадавхыг дээшлүүлэх, харилцан суралцах орчныг бүрдүүлнэ.Сургалтын хэрэглэгдэхүүн, арга зүйг шинэчлэх, хүүхэд төвтэй сургалтын загварыг нэвтрүүлнэ.Аутизмтай хүүхдийн талаарх нийгмийн эерэг ойлголт, хүлээн зөвшөөрлийг нэмэгдүүлнэ.Үндэсний болон олон улсын түвшний чуулга уулзалт, семинар, туршлага солилцооны арга хэмжээ зохион байгуулна.Монголын аутизмын холбооноос боловсруулсан гарын авлага, материалуудыг хэвлэмэл болон цахим хэлбэрээр түгээнэ.Япон Улс, JICA болон олон улсын байгууллагуудтай урт хугацааны хамтын ажиллагааг хөгжүүлнэ.

Нийслэлийн Засаг даргын санаачилгаар сар шинийн баярыг угтан зохион байгуулдаг “Амар байна уу 2026” үзэсгэлэн худалдаа 4 дэх жилдээ зохион байгуулагдаж байна. Үзэсгэлэн худалдааг энэ сарын 17-ноос хоёрдугаар сарын 17-ны өдөр хүртэл зохион байгуулна. "Их наяд" болон “Соёолж молл” худалдааны төвд зохион байгуулагдаж буй тус үзэсгэлэн худалдаанд 21 аймаг, есөн дүүргийн 1000 ЖДҮ эрхлэгч 55 мянган нэр төрлийн бүтээгдэхүүнээ түрээсийн төлбөр төлөхгүйгээр үйлдвэрийн үнээр борлуулж байна. 

Нийслэлийн хэмжээнд энэ онд 78.5 км дугуйн зам барихаар нарийвчилсан зураг төслийг боловсруулж байна. Тодруулбал, Сүхбаатар дүүрэгт 15.17 км, Чингэлтэй дүүрэгт 3.6 км, Баянзүрх дүүрэгт 28.23 км, Баянгол дүүрэгт 18.74 км, Хан-Уул дүүрэгт 9.18 км, Сонгинохайрхан дүүрэгт 3.6 км дугуйн зам барихаар урьдчилсан байдлаар төлөвлөж байгаа юм. Одоогоор Улаанбаатар хотод 101.7 км урт дугуйн зам байдаг.Нийслэлээс дугуйн замын төлөвлөлтийг үе шаттай нэмэгдүүлж, 2026-2028 онд нийслэлийн зургаан дүүрэгт 253 км урт дугуйн зам шинээр барьж, 2040 он гэхэд нийт дугуйн замын уртыг 1677 км-т хүргэхээр зорьж байна. Ингэхдээ “20 минутын хот” үзэл баримтлалд тулгуурлаж, иргэдийн аюулгүй байдлыг бүрэн хангасан байдлаар явган хүний зам, авто замтай уялдуулан дугуйн замыг барих юм.

Дэлбэрэлтэд өртсөн 207 дугаар байрыг шинээр барилгажуулах ажлын нээлттэй тендер шалгаруулалтыг энэ сарын 19-ний өдөр зарлалаа. Тендер шалгаруулалтын баримт бичигт заасан шаардлага, шалгуур үзүүлэлт хангасан аж ахуй эрхлэгч тендерт материалаа ирүүлнэ. Тендерийн материалыг 2026 оны хоёрдугаар сарын 9-ний өдрийн 09:00 цагаас өмнө хүлээн авна. Тендерийн нээлтийг 2026 оны хоёрдугаар сарын 9-ны өдрийн 09:30 минутад худалдан авах ажиллагааны цахим систем (www.tender.gov.mn)-ээр зохион байгуулна. Зөвхөн дотоодын аж ахуйн нэгжүүд тендерт оролцоно.НИТХ-ын 2025 оны 25/133 дугаар тогтоолоор батлагдсан “Түймэрт өртсөн 207 дугаар байрыг шинээр барилгажуулах ажил” төсөл, арга хэмжээний худалдан авах ажиллагааг зохион байгуулах эрхийг нийслэлийн Худалдан авах ажиллагааны газар хэрэгжүүлж байна. Тус төслийн нийт төсөвт өртөг нь 17,339,996,000 төгрөг бөгөөд үүнээс 2026 онд 8,670,000,000 төгрөгийн санхүүжилт олгохоор батлагдсан. Нийслэлийн Ерөнхий архитектурын баталсан эскиз зураг, архитектур төлөвлөлтийн даалгаврын дагуу төсөл, арга хэмжээг хэрэгжүүлнэ.Эргэн сануулахад, 2024 оны нэгдүгээр сард хий тээвэрлэж явсан автомашин дэлбэрсний улмаас Баянзүрх дүүргийн 26 дугаар хороо, Дүнжингарав худалдааны төвийн урд байрлах 207 дугаар байр дэлбэрэлтэд өртөж шатсан. Дэлбэрэлт барилгын хийцэд нөлөөлсөн гэж шинжээчид дүгнэж, барилгыг буулгаж, дахин барихаар шийдвэрлэсэн. “Барилгын хог хаягдлыг дахин боловсруулах үйлдвэр” ОНӨААТҮГ 13 давхар, бүрэн цутгамал барилгыг 2025 оны 12 дугаар сард амжилттай буулгасан юм.

Улаанбаатар хотын агаар, орчны бохирдол, авто замын түгжрэл, иргэдийн амьдралын чанарыг дээшлүүлэх зорилтын дагуу мега төслүүдийг үе шаттай хэрэгжүүлж буй. Энэ хүрээнд “20 минутын хот” нэгдсэн төлөвлөлтийг баримтлан төлбөрийн чадварт нийцсэн орон сууцны хангамжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор Сонгинохайрхан дүүргийн 5 дугаар хороо, Ханын материалд 3000 айлын орон сууцны төслийг 20.7 га талбайд хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн. Төслийн нэгдүгээр үе шатанд нийт 232 нэгж талбарыг чөлөөлөхөөс гүйцэтгэл 98 хувьтай үргэлжилж байна. Мөн барилгын ажлын зураг төсөл 75 хувийн гүйцэтгэлтэй байгаа юм. Уг төслийн хүрээнд дараах бүтээн байгуулалтыг хийнэ. Тодруулбал, 1800 өрхийн 7-9 давхар бүхий 24 орон сууц, 240 хүүхдийн ортой хоёр цэцэрлэг, 400 хүүхдийн суудалтай оффис, сургалт хөгжлийн төв, 1200 машины ил болон дулаан зогсоол /180 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний авто зогсоол/Худалдаа болон үзвэр үйлчилгээний төвСпорт байгууламж зэргийг барихаар төлөвлөсөн. Мөн төслийн нийт талбайн 60 хувьд нийтийн зориулалттай цэцэрлэгт хүрээлэн, явган хүний болон дугуйн зам, тоглоомын талбай, гэрэлт гудамж, ногоон байгууламжийг цогцоор нь шийдэх юм. Төсөл хэрэгжсэнээр хүн амын хэт төвлөрлийг сааруулах, иргэдийн төлбөрийн чадварт нийцсэн орон сууцны хангамжийг нэмэгдүүлэх, эрүүл аюулгүй орчинд ажиллаж, амьдрах нөхцөлийг бүрдүүлж, агаар, хөрс, орчны бохирдлыг бууруулна.

Сүхбаатар аймгийн Баруун-Урт суманд байрлах Түр хамгаалах байр анх 2022 оны зургадугаар сард үйл ажиллагаагаа эхэлжээ. Үүнээс хойш тус хамгаалах байрны үйлчилгээг Хүүхэд, гэр бүлийн хөгжил, хамгааллын газар хариуцаж, аюулгүй байдлыг Цагдаагийн газар ханган ажиллаж байна. Хамтарсан удирдлага, оновчтой менежментээр дөрөв дэх жилдээ ажиллаж байгаа Түр хамгаалах байрыг Улсын Их Хурлын дарга Н.Учрал зүүн бүсээс сонгогдсон гишүүдийн хамт зорьж очлоо.Нийгмийн ажилтан, сэтгэл зүйч, тогооч, ээлжийн халамжийн ажилтан гэсэн байнгын орон тоотойгоор ажилладаг хамгаалах байрны үйл ажиллагааг орон нутгийн төсвийн хөрөнгөөр санхүүжүүлж байна. Түр хамгаалах байранд 2022-2025 онд 0-84 насны 214 иргэн ирсний 70 гаруй хувь нь хүүхдүүд байжээ. Иргэдийг хүлээн авч бүртгэхээс эхлээд эрүүл мэндийн тусламж, хүүхэд хамгааллын үйлчилгээ, сэтгэл зүйн зөвлөгөө, нийгмийн ажлын болон холбон зуучлах үйлчилгээг үзүүлдэг байна. Аймаг, орон нутгийн төрийн бус байгууллагуудтай хамтран, мэргэжлийн сэтгэл зүйчтэй гэрээ байгуулан ажилладагаас гадна өөрсдийн хүний нөөцийг чадавхжуулахад олон талт хэлбэрээр анхаарч иржээ. Түүнчлэн одоогийн боловсон хүчний нөөцдөө тулгуурлан хүчирхийллийг даван туулагчдыг чадавхжуулах чиглэлээр амьдрах ухааны хөгжлийн үйлчилгээг үзүүлдэг болсон талаар Хүүхэд, гэр бүлийн хөгжил, хамгааллын газрын дарга М.Туул танилцуулав.Улсын Их Хурлын дарга Н.Учрал хүүхдийн төлөө зүрх сэтгэлээ зориулж, хөдөлмөр зүтгэлээ дайчилж буй хүн бүрд талархал илэрхийлээд, хамтарсан удирдлага, зөв менежментийг оновчтой хэрэгжүүлж байгааг сайшаан тэмдэглэв. Үндсэн хуулийн өдрөөр Монгол Улсын Их Хурал хүүхэд хамгааллын эрх зүйн орчныг бодлогын цөмөөрөө тодорхойлж, хүүхэд, эх, нялхас төрийн хамгаалалтад байна гэсэн Үндсэн хуулийн заалтын хэрэгжилтийг бүх шатанд хангаж ажиллахаа зарласан. Үүний хүрээнд хаврын чуулган эхэлмэгц хүүхэд хамгааллын эрх зүйн орчныг сайжруулах, хүүхдийн эрхийн зөрчилтэй хууль, тогтоомжийг шинэчлэх, Гэр бүлийн тухай хууль болон дагалдах хуулиудыг хэлэлцэн батлахаар төлөвлөсөн талаар Улсын Их Хурлын дарга танилцууллаа. Тэрбээр, улсын хэмжээнд түр хамгаалах байрыг жишиг стандарттай болгож, тогтолцоогоор нь сайжруулахын тулд суурь нөхцөлийг бүрдүүлэхэд анхаарахаа илэрхийлэв. Хүндээ ээлтэй төрийн бодлого хүүхдээс эхлэх ёстойг тэрбээр онцлоод, орон нутагт хамгаалах байрны үйлчилгээ, менежментийг шинэ түвшинд хүргэсэнд талархал дэвшүүлж, тулгарч буй зарим асуудлаар санал солилцов гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээлэв.

Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас Монгол Улсын Их Хурлын үйл ажиллагаа, Төрийн ордонтой иргэд, зочид, төлөөлөгчдийг танилцуулах аяллыг тогтмол зохион байгуулдаг билээ.Өнөөдөр (2026.01.23) нийт 5 байгууллагын 147 иргэн уг аялалд оролцлоо. Тухайлбал, Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Тэмүүлэнгийн урилгаар Архангай аймгийн Эрдэнэбулган сумын 5 дугаар цэцэрлэгийн багш, ажилчид, мөн Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Энх-Амгалангийн урилгаар Хөвсгөл аймгийн Түнэл сумын иргэд Төрийн ордонд зочлов.Түүнчлэн Зэвсэгт хүчний 013 дугаар ангийн алба хаагчид, “Петровис Энержи” группийн 21 аймаг дахь нефть хангамжийн салбарын ажилтнуудын төлөөлөл Улсын Их Хурлын үйл ажиллагаа, Төрийн ордонтой танилцлаа.Монгол Улсын Их Хурлын үйл ажиллагаа, Төрийн ордонтой иргэд, зочид, төлөөлөгчдийг танилцуулах аяллыг долоо хоног бүрийн мягмар, лхагва, пүрэв, баасан гарагт зохион байгуулдаг бөгөөд иргэд гэр бүл, анги хамт олон,  байгууллагаараа оролцох боломжтой юм.Уг танилцах аялалд энэ долоо хоногт нийт  16 байгууллагын 606 иргэн оролцсон байна. Үүнээс нийслэлийн 94, орон нутгийн 343, гадаадын нэг иргэн байсан бол “Парламентын боловсрол” хөтөлбөрийн аялалд нийслэлийн 2 сургууль, орон нутгийн 3 сургуулийн ахлах ангийн сурагчид хамрагджээ гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээллээ.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийн зарлигаар НҮБ-ын Хүүхдийн сангийн Суурин төлөөлөгч Эваристе Коуасси-Комлан-ыг “Найрамдал” медалиар шагнасныг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Ахлах зөвлөх Н.Хүрэлбаатар гардуулав.Монгол Улсын хүүхдийн хөгжил, хамгааллыг сайжруулах, хүүхдийн эндэгдлийг бууруулах, эхчүүдийн эрүүл мэндийг сайжруулах, боловсрол зэрэг зорилтуудыг хэрэгжүүлэх болон Ковид-19 цар тахлын эсрэг тэмцэх, нийгэм, эдийн засгийн сөрөг үр нөлөөг буруулахад оруулсан хувь нэмэр, хичээл зүтгэлийг нь өндрөөр үнэлж, НҮБ-ын Хүүхдийн сангийн Суурин төлөөлөгч Эваристе Коуасси-Комлан-ыг “Найрамдал” медалиар шагналаа.Эваристе Коуасси-Комлан нь НҮБ-ын Хүүхдийн сангийн Монгол дахь Суурин төлөөлөгчөөр 2021 оны 12 дугаар сарын 9-ний өдөр томилогдсон.